# Livestream w terenie i jego nagłośnienie
==**\- czyli podłączanie mikrofonu by nadawać z telefonu**==

:::success

Nawet jeśli nie pracujesz z transmisjami ale je oglądasz, i tak możesz pomóc! Osoba nadająca na ogół nie ma dostępu do odsłuchu, ale widzi komentarze. Pamiętaj, że jeśli są jakiekolwiek problemy z transmisją, każda podpowiedź "z perspektywy widza" jest pomocna!

:::

Mieć mikrofon to jedno, a umieć go poprawnie uzyć to zupełnie inna bajka. No, ale żeby już tak nie straszyć, nie jest to też jakoś super trudne, niemniej jednak jest kilka rzeczy które warto wiedzieć, bo nawet jeśli dotychczas udaje Ci się używać mikrofonu nie wiedząc nic, zawsze przecież możesz to robić lepiej!

Zapraszam do zapoznania się z garścią praktycznych porad zamieszczonych poniżej, a jeśli masz jakieś uwagi albo doświadczenia którymi chcesz się podzielić (w szczególności z iphonami, bo ja nie mam zbyt wiele) - zaznacz stosowny fragment i zostaw komentarz ;)

:::info
Jeśli nie masz czasu bądź siły czytać całości, przejrzyj chociaż fragment na temat [testowania sprzętu](#Najwa%C5%BCniejsze---przetestuj-sprz%C4%99t-przed-wydarzeniem), a jeśli będą z czymś problemy, możesz poszukać rozwiązań w pozostałych częściach tekstu ;)
:::

## Rodzaje mikrofonów

No okej, to jest temat na caaaały osobny artykuł, ale większości z tych rzeczy nie musisz wiedzieć - tutaj skupmy się na jednej konkretnej kwestii, która jest potrzebna, ażeby użycie zewnętrznego mikrofonu miało sens. Niezależnie od tego czy masz już jakiś czy dopiero planujesz go nabyć, jest kilka podstawowych rzeczy które warto wiedzieć, aby umieć z niego sensownie korzystać.

### Charakterystyka kierunkowa

Jedna z najważniejszych rzeczy dotyczących mikrofonu, to skąd konkretnie zbiera dźwięk. Każdy mikrofon cechę okktórą nazywa się *charakterystyka kierunkowa*, a wygląda to tak:


W praktyce oznacza to obszary z jakich mikrofon zbiera dźwięk, np. wszędzie wokół, jedynie na wprost, czy też tylko po bokach.

:::warning

Jeśli Twój mikrofon zbiera dźwięk wyłącznie przed sobą i zamontujesz go skierowany do przodu, a potem będziesz próbować do niego gadać, to chyba lepiej już wgl go nie podłączać, bo nawet ten który masz w telefonie może łapać Twój głos lepiej niż mikrofon kierunkowy skierowany w złym kierunku!

:::

Skąd wiedzieć jaka jest charakterystyka kierunkowa Twojego mikrofonu? Najczęściej taką informację znajdziesz na pudełku, jeśli nie na pudełku to w instrukcji, a najszybciej pewnie wyszuksz w Internecie. Zwróć przy tym jednak uwagę, żeby poprawnie wpisać całą nazwę konkretnego modelu, ponieważ każdy producent sprzedaje wiele różnych rodzajów i jedna literka bądź numerek genracji różnicy może się równać zupełnie innemu rodzajowi mikrofonu. Gdy już wiesz czego mniej więcej się po mikrofonie spodziewać, najlepiej też go oczywiście [przetestować - ale o tym trochę więcej niżej](#Najwa%C5%BCniejsze---przetestuj-sprz%C4%99t-przed-wydarzeniem).

### Zasilanie

Małe, tanie mikrofony które zwykle mamy pod ręką i wpinamy w smartfony na ogół nie mają swojego zasilania, więc najczęściej nie musisz się tym przejmować. Gdyby jednak zdarzyło Ci się kiedyś z takim pracować, jest kilka rzeczy na które należy zwrócić uwagę.

:::warning

Jeżeli pracujesz wyłącznie z mikrofonami działającymi bez dodatkowego zasilania, możesz ten fragment [pominąć](#Podłączanie-mikrofonu). Prędzej czy później możesz jednak trafić na mikrofon na baterię - warto wiedzieć jak go poprawnie przygotować do wydarzenia, gdyż brak uważności może Cię wtedy kosztować całkowity brak dźwięku z wydarzenia!!!

:::

Gdy pracujesz z mikrofonem na baterię, koniecznie przed wydarzeniem upewnij się czy jest dostatecznie naładowana, a gdy przestajesz go używać, upewnij się, czy jest wyłączony, w przeciwnym wypadku możesz nawet się nie zorientować kiedy urządzenie się rozładuje, a na wydarzeniu będzie Cię czekać nieprzyjemna niespodzianka.

:::danger

Poprawnie podłączony mikrofon zewnętrzny (zakładając standardową konfigurację) powoduje automatyczne wyciszenie mikrofonu wewnętrznego, nawet jeśli sam jest wyłączony bądź rozładowany. W takiej sytuacji wideo lub transmisja może nie mieć żadnego dźwięku!!!

:::

Nie włączenie mikrofonu w momencie uruchamiania nagrywania czy nie wyłączenie po ujęciu jest na tyle częstym błędem, że droższe mikrofony z górnej półki czasem potrafią wykryć kiedy startujesz i zatrzymujesz nagrywanie, ale nawet jeśli masz tego typu mikrofon, nie możesz na tej fukncji całkowicie polegać. Choć takie rozwiązanie zazwyczaj świetnie sprawdza się z aparatami/kamerami, ciężko stwierdzić jak zachowa się z telefonem i transmisją, dlatego zwróć uwagę czy mikrofon rzeczywiście jest uruchominy - powinien mieć do tego sygnalizator np. w postaci światełka. Uważaj też odłączając takie mikrofon od ładowarki, bo bywa że pozostaje on wtedy włączony i musisz go ręcznie wyłączyć.

Najczęściej w pełni naładowana bateria starcza na dość długo i nie potrzebujesz drugiej na wymianę, choć oczywiście w zależności od modelu ten czas może się różnić, więc warto to również uprzednio sprawdzić, jeśli planujesz pracować z nieznanym sobie sprzętem. Pamiętaj, że im starsza bateria oraz im niższa temperatura otoczenia, tym krótsza będzie jej pojemność i niekonicznie musi się do końca pokrywać z tą deklarowaną przez producenta. Niektóre mikrofony w razie potrzeby da się też podłączyć do zewnętrznego źródła zasilania, np. power banka, jeśli dostarcza on odpowiednią ilość mocy.

## Podłączanie mikrofonu

Najczęściej w terenie spotkasz się z jednym z trzech sposobów podłaczania mikrofonu:
* samodzielny mikrofon z wtykiem stereo (rzadziej: mono)
* mikrofon jako część zestawu słuchawkowego z trzykanałowym wtykiem
* mikrofon lub zestaw słuchawkowy Bluetooth

Niektóre telefony po podłaczeniu zestawu słuchawkowego wyświetlą ikonkę na pasku powiadomień, po której da się stwierdzić czy wykrył słuckawki czy też słuchawki z mikrofonem - wtedy nie mamy żadnych wątpliwości.


W przypadku samodzielnych mikrofonów zwykle nie jest to aż tak proste. Żeby zrozumieć jaki mikrofon w jaki sposób podłączyć i dlaczego, dobrze jest mieć podstawową wiedzę na temat wtyczek audio. Może to się wydać odrobinę skomplikowane, ale zaraz wszystko się wyjaśni.


Najczęściej spotykana wtyczka - znajdziesz ją przy prawie każdych słuchawkach bez mikrofonu, bądź kablu podłączającym odtwarzacz do zestawu nagłaśniającego, jest ta po lewej, podpisana "Generic sound connector." Służy ona do przesłania na słuchawki sygnału stereo (lewo+prawo), reszta wtyku to tzw. masa (ang. ground), dodatykowy element niezbędny do przesłania sygnału.

### Samodzielny mikrofon

I teraz uwaga - identycznie wygląda wtyczka w wielu profesjonalnych samodzielnych mikrofonach - ma lewy kanał, prawy kanał i masę, ale **to nie znaczy że możesz ich używać zamiennie!** Taka wtyczka najczęściej nie zadziała bezpośrednio ze smartfonem - przewidziana jest do urządzeń nagrywających, które spodziewają się w danym gniazdku wyłącznie dźwięku z mikrofonu, np. aparaty czy kamery. Jeśli dane urządzene używa tego samego gniazda do "wpuszczania" i "wypuszczania" dźwięku, najczęściej nie będzie przewidywać "wpuszczania dźwięku" na pierwszych dwóch kanałach.

:::danger

Urządzenia przewidujące wejście i wyjście dźwięku (a więc możliwość podłączenia zarówno słuchawek jak i mikrofonu) w to samo gniazdo prawie nigdy nie zadziałają z mikrofonem, którego wtyk wygląda jak zwykły wtyk stereo!!!

:::

Jak możesz zauważyć na poniższych zdjęciach, nawet mikrofony tej samej firmy mogą mieć różne rodzaje wtyków, w zależności od tego, czy producent zakładał że będzie to mikrofon przeznaczony właśnie do pracy ze smartfonem, czy też celował w bardziej profesjonalny segment rynku i podłączanie do aparatów i kamer.


:::warning


Jeśli uważasz, że nigdy nie zdarzył Ci się tego typu problem, pamiętaj, że w przypadku braku zewnętrznego mikforonu telefon używa po prostu swojego. Warto [upewnić się](#Najwa%C5%BCniejsze---przetestuj-sprz%C4%99t-przed-wydarzeniem) czy przypadkiem nie chodzisz z podpiętym niepotrzebnie zewnętrznym dużym mikrofonem, w rzeczywistości używając jedynie dźwięku z tego wbudowanego w telefon.

:::

Aby poprawnie podłączyć samodzielny mikrofon z wtykiem stereo bez trzeciego kanału "mikrofonowego" do smartfona najczęściej będzie Ci potrzebna przejściówka, która z sygnału stereo z mikrofonu (na pierwszych dwóch kanałach) zrobi sygnał mono na trzecim kanale.


Zwróć uwagę, że wtyk ma 3 pierścienie, które oddzielają lewy kanał, prawy kanał, sygnał mikrofonu (mono) oraz masę. Taki wtyk skutecznie doprowadzi dźwięk mikrofonu do prawie każdego smarfona.

### Zestaw słuchawkowy z mikrofonem

Wtyk tego typu znajdziesz w niemalże każdych słuchawkach z wbudowanym mikrofonem. Są one z założenia przeznaczone do pracy z telefonami i telefony z nimi, także nie powinny stwarzać żadnych problemów. Zwróć uwagę, że ikona informująca o wykryciu słuchawek z mikrofonem wygląda odrobinę inaczej niż tak informująca jedynie o wykryciu słuchawek - powinny mieć wyraźnie zarysowany mikrofon:


:::info

Niektórzy mogą próbować Ci wmówić, że zestaw słuchawkowy nie nadaje się do transmisji i potrzebujesz koniecznie "porządny" mikrofon. W rzeczywistości zalezy to od sytuacji i potrzeb - nawet najgorszy mikrofon użyty z głową da lepszy efekt niż drogi i porządny, ale użyty niepoprawnie ;)

:::

Warto zwrócić uwagę na to, i w zależności od tego jaki sprawdzi się najlepiej. Jasne, tego typy zestawy nie mają na ogół jakiejś super jakości dźwięku, bo produkowane są z myślą o rozmowach, ale to też może być zaleta, jeśli nie planujesz transmitować dźwięku z wydarzenia, a raczej chcesz upewnić się, że Twoja narracja będzie głośna i wyraźna. W takiej sytuacji mikrofon produkowany pod kątem rozmów może okazać się nie tylko dobry pod kątem wyłapywania tego co ma wyłapać, ale ponadto też wygodny, bo nie musisz się martwić gdzie jest skierowany i co w danym momencie łapie.

Jeśli jednak w takiej sytuacji zdecydujesz się porozmawiać z kimś albo zadawać pytania innym uczestnikom wydarzenia, wtedy zalety takiego zestawu mogą działać przeciwko Tobie, zwłaszcza, jeśli Twój zestaw słuchawkowy ma takie funkcje jak np. wyciszania dźwięków otoczenia. Warto taką sytuację przećwiczyć przed nadawaniem, a jeśli spodziewasz się, że może być słabo słychać osobę z którą rozmawiasz i chcesz się upewnić że widzowie usłyszą, możesz po niej powtórzyć - jeśli nie całą wypowiedź, to chiciaż najważniejsze fragmenty ;)

### Zestawy bezprzewodowe

Do telefonu możesz podłączyć dwa rodzaje zestawów bezprzewodowych. Może to być zestaw Bluetooth - w tej sytuacji nie powinno być żadnego problemu z wykryciem dźwięku przez transmisję i ma tutaj zastosowanie też większość wskazówek z sekcji o przewodowych zestawach słuchawkowo-mikrofonowych.

Profesjonalne mikrofony bezprzewodowe najczęściej korzystają z dedykowanych odbiodników podłączanych pod gniazdo jack, w związku z czym mają tutaj zastosowanie również wskzówki z sekcji o przewodowych mikrofonach. Oczywiście w takiej sytuacji musisz również pamiętać o ładowaniu wszystkich elementów które wymagają zasilania (a więc nie tylko mikrofon/nadajnik ale też odbiornik), a czasem możesz potrzebować też dodatkowych przejściówekm w zależności od tego jakiego typu gniazda bądź kable ma odbiornik danego mikrofonu - mono, stereo, mały, duży itd. - najczęściej jednak to również nie będzie to format smartfonowy, także pamiętaj żeby zadbać nie tylko o to żeby z każdej strony fizycznie "pasowało", ale także o ten aspekt.

Zestaw bezprzewodowy sprawdzi się super np. w sytuacji gdy chcesz transmitujesz konferencję bądź oświadczenie, a także w każdej innej sytuacji w której wypowiada się jedna konkretna osoba. Możesz wtedy zaopatrzyć tę osobę w mikrofon bezprzewodowy i stanąć sobie z nadawaniem kawałek dalej, nie uzależniając swojego kadru od zasięgu "słyszenia" Twojego telefonu :)

W przypadku mikrofonów bezprzewodowych oczywiście musisz pamiętać o nieprzekraczaniu zasięgu wskazanego przez producenta. Każda kolejna wersja Bluetooth ma też większy zasięg niż poprzednia, ale pamiętaj że nie użyjesz najnowszego protokołu Bluetooth swojego wypaśnego mikrofonu, jeśli Twój telefon wyposażony jest w starszą wersję. W takiej sytuacji urządzenia połączą się, ale użyją jedynie na tyle nowoczesnego połączenia, na jakie oba urządzenia są przygotowane.

### USB-C

Coraz częściej nowe smartfony nie mają niestety gniazda audio. W tej sytuacji powinna istnieć możliwość podpęcia mikrofonu pod USB-C, ale nie zawsze będzie to łatwe.

:::warning

Nigdy nie zakładaj, że "zdobyta" na ostatnią chwilę przejściówka USB-C audio zadziała - koniecznie daj sobie czas na przetestowanie i ew. znalezienie innej!

:::

:::spoiler W sumie nie musisz pewnie widzieć dlaczego, ale hej, ciekawe jak to działa, co nie? Kliknij żeby rozwinąć.

Telefon jako urządzenie cyfrowe operuje na dźwięku cyfrowym, mikrofon natomiast jest urządzeniem analogowym. Tłumaczeniu jednego sposobu zapisu dźwięku na drugi służy tzw. DAC (Digital-Audio-Converter). Telefon może pomimo braku gniazda audio mieć DAC i wpusczać/wypuszczać dźwięk analogowy, ale może też go nie mieć, i w takiej sytuacji musisz mieć przejściówkę z wbudowanym DAC. Jeśli masz telefon bez DAC i przejściówkę bez DAC to chociaż fizycznie połączysz ze sobą urządzenia, dźwięk "nie popłynie" bo nie ma jak. Tańsze przejściówki najczęściej nie będą mieć wbudowanego DAC i liczą na to że będzie go mieć telefon, ale różnie z tym bywa.

:::

## Mocowanie mikrofonu

Odpowiednie umocowanie mikrofonu jest ważne, szczególnie w sytuacji gdy planujesz się poruszać. Droższe mikrofony mogą mieć wbudowane filtry szumów i trzasków, ale najczęściej każde potrząśnięcie i majtanie kablem będzie się przekładać na hałas, przez który słuchacze mogą chcieć ściszyć dźwięk po swojej stronie, a potem z kolei mieć problem z dosłyszeniem czegoś co powinni usłyszeć. Niektóre mikrofony mają wbudowane różne systemu trzymające mające na celu tłumienie wstrząsów, a także różne rodzaje wygłuszeń wiatru, które czasem można dokupić osobno:


Mniejsze mikrofony czasem mają jakiś klips albo inne mocowanie do telefonu, najczęściej jednak mocowane są na tzw. zimną/gorącą stopkę, na szybko bądź trwalej z dokręceniem:


:::spoiler Niektóre trzymadła do telefonów mają takie mocowanie już wbudowane [kliknij żeby rozwinąć przykłady].

   

:::

---

Czasem Twój uchwyt do telefonu nie ma zimnej stopki, ale ma możliwośc wkręcenia gwintu takiego jak w statywie. W takiej sytuacji z pomocą przyjdzie Ci tego typu mocowanie:


Jeszcze innym rodzajem mocowania które możesz zastosować jest zimna stopka doczepiana do uchwytu:


Mocując mikrofon na sztywno upewnij się, że jest skierowany we właściwym kierunku. Jeśli zamocujesz go do rączki steadycamu, zwróć uwagę na to, że czasem przekręcasz ją w innym kierunku niż kamerę - możesz wtedy przypadkiem zbierać nie ten dźwięk który chcesz.

## Najważniejsze - przetestuj sprzęt przed wydarzeniem!

### Aplikacje i pomiary

Teraz gdy masz już cały potrzebny sprzęt i wiesz jak go używać, czas na testowanie. Postaraj się nie zostawiać tego na ostatnią chwilę, bo niektórych rzeczy możesz już wtedy nie być w stanie poprawić.

Choć domyślnie telefony nie dają zbyt wielu wskazówek skąd biorą dźwięk ani jaka jest jego siła, można sobie pomóc w stwierdzeniu tego za pomocą dodatkowych aplikacji. Poszukaj w sklepie z aplikacjami dowolnego darmowego narzędzia pod hasłem w stylu "microphone levels". Mając informację o głośności w decybelach, a często także wizualizację, łatwo stwierdzisz czy jest różnica pomiędzy podłączonym a nie podłączonym mikrofonem. Jeśli nie ma różnicy, to bardzo możliwe że coś poszło nie tak (albo po prostu mikrofon jest bardzo słaby i też bez sensu go nosić :p). Możesz w ten sposób też sprawdzić z jakich kierunków i doległośći Twój mikrofon zbiera. W tym celu możesz też użyć aplikacji do nagrywania dźwięku i popróbować sobie swatjąc w różnych miejscach względem mikrofonu i mówiąc gdzie stoisz, a następne odsłuchując tego.


Istnieją też aplikacje które mogą powiedzieć Ci wprost jakich wejść/wyjść w danym momencie używa Twój telefon. Ja np. bardzo lubię [Lesser AudioSwitch](https://apkpure.com/lesser-audioswitch/com.nordskog.LesserAudioSwitch) bo czerwone pandy są super, a tak poza tym to jest też najlepszym co udało mi się znaleźć :p


Z fajniejszych funkcji, możesz dzięki tej aplikacji przełączać się także pomiędzy wejściami/wyjściami, ustawiać automatyczne przełączanie, a czasem nawet ustawić jakiego typu wtyk audio masz wpęty w telefon. Jeśli rzucisz im kilkoma monetami przełączanie źródłami będzie dostępne także z poziomu paska powiadomień, więc możesz mieć wtedy podpięte kilka różnych mikrofonów i swobodnie przełączać się między nimi bez przerywania transmisji.


### Transmisja testowa

Niezależnie od tego jak dobrze się przygotujesz i ile parametrów sprawdzisz, nic Ci tyle nie powie, co rzeczywista transmisja. Niezależnie od tego jaki masz sprzęt, nawet jeśli nie masz żadnych dodatkowych akcesoriów, zawsze jest coś co można poprawić, zrobić lepiej. Najczęściej orientujemy się że małym wysiłkiem mogliśmy zrobić o wiele lepszą transmisję już w pierwszych chwilach jej trwania, po tym gdy mamy już pierwszych widzów i nie chcemy przerywać żeby coś zmienić i odpalić na nowo. W szczególności przeprowadź testy na faktycznej transmisji gdy nie pracujesz na swoim sprzęcie tylko na pożyczonym/akcyjnym.

:::info

Facebook umożliwia odpalenie transmisji z widocznością tylko dla siebie - skorzystaj z tej opcji żeby upewnić się czy wszystko jest okej.

:::

Gdy wejdziesz w aplikacji mobilnej Facebooka na swojgo walla, możesz ustawić widoczność posta na "tylko ja", a następnie śmiało odpalić transmisję. Ustawienia widocznośći możesz sprawdzić również już z poziomu transmisji przed samym jej odpaleniem. Gdy jużją uruchomisz daj sobie czas, upewnij się że wszystko jest okej - nie musisz się śpieszyć, nikt poza Tobą nie będzie w stanie obejrzeć tej transmisji.

Pamiętaj, żeby upewnić się:
- Czy są jakiekolwiek problemy z dźwiękiem, w szczególności gdy ruszasz telefonem, mikrofonem bądź kablami. Jeśli ruszanie kablami powoduje problemy bądź z powodu przejściówek jest go zwyczajnie zbyt dużo, możesz część przykleić telefonu żeby go unieruchomić.
- Czy Twoja sieć komórkowa jest dostatecznie silna i transmisja odbyła się i zapisała bez żadnych problemów.
- Czy transmisja odbywa się w dostatecznie wysokiej jakości (najlepiej 720p żeby była czytelna, ale zarazem nie nadmiernie obciążająca sieć).
- Czy Cię słychać, czy mikrofon działa, czy słychać co Ty mówisz, czy słychać co mówi osoba kilka metrów od Ciebie (jeśli będzie taka potrzeba), itd.
- Czy transmisja odpala się w odpowiedniej orientacji (pion/poziom).
- Czy posiadasz wszystkie potrzebne przejściówki i inne akcesoria, czy poprawnie działają.

Po zakończeniu transmisji na pytanie czy ją zapisać/opublikować możesz śmiało zatwierdzić - ustawienia prywatności z transmisji przeniosą się także na opublikowane wideo. Na spokojnie obejrzyj sobie swoją transmisję, zobacz czy musisz cokolwiek poprawić, a następnie możesz ją usunąć z Facebooka. W razie potrzeby powtórz proces.

## Koniec

:::info
Więcej wartościwych porad znajdziesz w ==[poradniku robienia streamów i filmowania](https://cloud.xr.org.pl/s/Zgq5ZRqYjArmSeq)==! ;)
:::

**Nota redakcyjna:** wszystkie ilustracje do tego tekstu są kradzione, jeśli chcesz ten poradnik gdzieś publikować, warto ogarnąć jakieś swoje bądź czyjeś ale na wolnej licencji, bo mi się trochę nie chce xd