# Dmuuy Wikibase pcinun biyax mlutuc klgan bnatas. Srngaw pusu patas Passage pruway

* Seejiq Truku: Lituk Teymu 詹素娥

Srngaw pruway patas OCLC "Passage" nii ga, pusu bi o gisu empkeuruy Wikibase, ya tduwa ngalan sapah ptpatas smikul pgealuk bnatas (Linked Data) qmeepah siida pdungus bi sduman.
Mangal pdaun pspung kska Passage, qtaun ka phiyug Wikibase, kmlawa ni mseupu dmuuy tmninun quri bnatas dha, ya psdungus hragun meysa rmawah ni pgealuk elug knklaan qnpruhan sapah ptpatas.

Wikibase nii ga ida dungus bi djiyun kmlawa tmninun, lmutuc bnatas na qyqaya jwan-ti(軟體), ida hiya uri ka eruc plkuh Wikidata. Hiya ga ana nanaq ini hari kla dmuuy gmealuk bnatas seejiq o ida tduwa leexan bi mhiyug ni matas pgealuk bnatas. Ruwan niya ga niqan gleelug egu kari tduwa asi priyux dmuuy uxay patas La-ting(拉丁) na kari, ini saw sbiyaw asi ka smtama hnang
smhjil matas tbkug bnatas, Wikibase na gleelug egu kari o ida pgkala dmuuy ni brihan na bnatas patas, peumal sbliqan egu bnatas lnglingay.

Truma nii o kika pusu srngaw

## 1. mrawah paga tnunan ni mhnuk se-ci(設計)
Se-ci trawah Wikibase ga ida psleexan musa gmbgurah qnqaya tgtru qnpruhan, duri ni pslutuc dmuuy snli bnatas patas. Dsaw nii tnunan ga, ida wada dmayaw balay qmangaw dmuuy sduman ni pgbgurah qyqaya ni djiyun empeuruy.

## 2. msbalay ka pgkla patas, ida asi ka pgla madas.
Uda ddaun kana ka Wikibase o ida asi qtai, ana saw pneumal bgurah na ddaun uxay uri o matas ddaun, ida llbu hari ka qngagan rhngun. Kiya ka kiya ni nasi ungac ka pgklan patas uxay uri o pgla na emptgsa, emptrajing ga ida pleexan bi tkdang ssaan, kiya ni shtur ka biyax na smalu suyang ddaun, kika knmalu na stgsa c-yueyn(資源) ni jiyagan se-cyun(社群) ga ida kiya ka pusu bi.

## 3. Bnyaxan smalu prugun kaw-cing-tu(高精度) ni bling pen-ti-run(本體論)
Pnrngagan rmngaw si-tung(系統) na Wikibase o ida mabang malu, ini tgeuqu ka snalu prugun bnatas dha ka si-tung(系統) sapah ptpatas. Kiya ka kiya ni muda rmngaw c-yueyn(資源) siida, yasa pen-ti-run(本體論) paga tnunan psdungus kklaan rmngaw ni lmutuc) na ini dhuq na, kika
neasi qtai na qpahun prngaw o slikaw msriqu da.

## 4. Tduwa djiyun da ida ini ka kdungus balay muda na.
Ana nanaq dhuq ka ci-su(技術) da, malu bi djiyun, kiya ka kiya ni elug ddaun uda o ida ini ktna kana na ka lnglungan, knmalu ddaun ni kneudus snalu ga yaa bi ada ka ini ktna ka bneysa kika hici do ini dhqi muda. Kska se-cyun(社群) ga snulu dha ssnalu c-ryaw(資料), muda elug ddaun ni klgan mddayaw uxay uri o yaa bi niqan nanaq lnglungan dha, kiya ni malan qraqil ni mqriqu ka qmangaw qnpruhan ka mddayaw.

## 5. paah matas nanaq bkug mquri rnsuhan rakaw knklaan na empriyux lnglungan
Si-tung(系統) na Wikibase ga bqanun na blingan kaji matas bkug ka sapah ptpatas paah sbiyaw pryuxun phiyug lglug rnsuhan rakaw knklaan na mquri brah qmangaw: Rnsuhan rakaw knklaan ga spowda mdungus pnluban, lutuc kklaan, iyux pklaun ci-ci(機器) ka paga tnunan c-syun(資訊). Pnryuxan nii o uxay wana mkla ci-su(技術), ida emkingal psdhug bgurah dungus na qmlahang cyueyn-wey(權威), mkla c-ryaw(資料) ni gmutu knklaan dnii, uda nii seadas na egu pnluban ka quri sapah ptpatas.

## 6. dha qrquun muda:ci-su ni kmlawa

### tntun ci-su
Ana nanaq paru biyax na ka quri snalu prugun bnatas ni kmlawa o, ida mniq slingan c-ryaw(資料), qtaan rowdiq ni kmlawa c-ryaw(資料) tnealang dnii o, djiyun sjiqan o asi ka kmbiyax ni kmpriyux na. Duri ni Wikibase ga ida ungac na ka mkray paga tnunan psdhug klgan sslian c-
ryaw(資料) ni si-tung(系統) nganguc mslutuc. Dsaw nii ga hmtur Wikibase ngalan psramal paru ddaun.

### tntun kmlawa
se-cyun muda tntun kmlawa ida niqan egu bi pusu ddaun.
* Shuya phiyug ni plutuc malu na empddayaw ka se-cyun(社群).
* Ima ka psdhug knmalu na ddaun ni mdungus na pnyahan c-ryaw(資料).
* Mniq iyax blaiq teumal ni psdhug si-tung(系統) o, asi ka shuya ptnaan hug?
* Balay bi knmalu ddaun o mangal manu phiyug hug?

Dsaw nii mqriqu o ida uxay wana ci-su, ida pusu bi ka smparu msqita ni brihan seejiq. Nii ga phiyug kingal min-cu-hwa(民主化) na c-syun si-tung(系統) o ida pusu bi ka uda nii, duri ni asi ka kmbiyax pprngaw ka klse-cyun(各個社群), kika tduwa mtna lnglungan psdhug qulung dhuq kingal tduwa psdhug egu bi pkmalu sjiqun .

## Mhdu kari
Wikibase ga kmbiyax bi mquri pgealuk c-ryaw(資料) qmeepah, mgay psdhug prjingan qnpruhan sapah ptpatas. Knmalu na snalu prugun, plkuh kleegan kari ni smparu c-ryaw(資料) shjil dmuuy tmninun c-ryaw(資料) ni sbliqan na rhngun ci-su(技術), ida gisu pqita biyax muda qmangaw si-tung(系統) knklaan seupu mduuy.

Kiya ni ida gisu kmdudul pkrana na ni ini alax kmbiyax ka Wikibase, bukuy do asi ka smtama klealang isil seupu muda, pprngaw ni kmlawa, kika tduwa pkrana nduuy na biyax.

Lxanan rmngaw o, ida uxay nhici balay pgealuk c-ryaw(資料) ka Wikibase, ida elug mquri
mrawah, mtna, duri ni niqan bi biyax pkrawah mrana pusu bi si-tung c-syun(資訊) ka nii.

* 閱讀[完整報告](https://hackmd.io/@wikidata-tw/oclc2019report)