--- kolejnosc: 2 --- # Mapa tranzycji Wbrew opinii niektórych lekarzy prowadzących, nie istnieje nic takiego jak uniwersalna mapa tranzycji. Każda osoba trans i niebinarna ma swoje indywidualne trudności i potrzeby. Istnieją pewne schematy które z braku oficjalnych wytycznych w pewnym sensie się przyjęły i mogą być oczekiwane przez niektóre osoby, które napotkasz na swojej drodze. Poniższa rozpiska skrótowo przedstawi poszczególne elementy które przyjęło się wliczać w proces tranzycji wraz z informacją jakie mogą pojawić się do nich wymogi. ## Lekarze i inni specjaliści Poniższy tekst opisuje poszczególne specjalizacje, z którymi możesz się spotkać na drodze tranzycji. Bywa, że lekarze mają ich kilka i możesz "odhaczyć" je wtedy na raz. :::warning ### Zachowaj czujność! Każdy lekarz ma swój prywatny styl i przyzwyczajenia względem wymogów dot. tranzycji, bardzo często nieaktulanych i nie mających zbyt wiele wspólnego z aktualnymi standardami opieki nad osobami transpłciowymi. Jeśli masz wątpliwości, nie wahaj się szukać aktualnych informacji i konsultować zalecenia lekarzy z innymi specjalistami! ::: :::spoiler Seksuolog Tradycyjnie przyjęło się, że lekarzem prowadzącym tranzycję jest **seksuolog**, a właściwie to lekarz psychiatra, neurolog, ginekolog lub endokrynolog ze specjalizacją seksuologiczną. Jeśli zaczniesz właśnie od niego, powinien wysłać Cię do wszystkich innych specjalistów, wypisać skierowania na badania, a na samym końcu wystawić Ci dokumenty do sądu. Pamiętaj, że masz prawo zapytać się na pierwszej wizycie czy dany lekarz pracuje z osobami niebinarnymi, stosuje tzw. "test życia", albo czeka latami przed skierowaniem na terapię hormonalną. W każdej chwili masz prawo zmienić lekarza prowadzącego. ::: :::spoiler Psycholog - seksuolog Seksuolog najczęściej nie będzie Cię samodzielnie diagnozować, tylko skieruje Cię w tym celu do **psychologa**, najczęściej ze specjalizacją seksuologiczną. Niektóre osoby aby zaoszczędzić czas zaczynają od psychologa i do seksuologa idą już z gotową diagnozą. Nie zawsze jednak się to opłaci - bywają seksuologowie, którzy preferują współpracę z konkretnymi psychologami, lub mają w zwyczaju "przetrzymać" osobę wyznaczoną przez siebie minimalną ilość miesięcy. Psycholog najprawdopodobniej przeprowadzi szereg testów mających oszacować Twóje zdrowie psychiczne i stwierdzić brak przeciwwskazań do tranzycji. Czasami na tym etapie możesz się też zetknąć z przestarzałymi testami na "transseksualizm". ::: :::spoiler Psychiatra W celu skompletowania najczęściej wymaganego zestaw dokumentów do sądu, czeka Cię także spotkane z **psychiatrą**. Nie będzie potrzebna żadna większa dniagnoza z jego strony, a jedynie krótkie zaświadczenie o braku przeciwwskazań do podjęcia tranzycji - często wystarcza jedno spotkanie. ::: :::spoiler Endokrynolog W kwestii hormonów zawsze konsultuj się z **endokrynologiem**, bo to jest właśnie jego specjalizacja. Bez zaświadczeń od seksuologa lub psychologa endokrynolog nie podejmie samodzielnie decyzji o rozpoczęciu terapii. Seksuologowie starej daty często wystawiają sami recepty na hormony, ale uważaj! To nie jest ich specjalizacja i bardzo często nie robią tego poprawnie i mogą Ci zaszkodzić. ::: :::spoiler Neurolog Może się zdarzyć sytuacja, że seksuolog zleci Ci badanie rezonansem magnetycznym lub EEG - w takiej sytuacji, być może odwiedzisz neurologa po odpowiednie skierowanie. Oba te badania, o ile nie ma konkretnego powodu, nie są wskazane zgodnie ze współczesnym standardem opieki nad osobami transpłciowymi. ::: ## Badania Ponieważ transpłciowość nie jest czymś co może zostać jednoznacznie zdiagnozowane przez osobę trzecią, wokół procesu tranzycji w Polsce narosła olbrzymia ilość badań, które wykonuje się w celu wykluczenia innych ewentualności. Każdy lekarz chce zdobyć wszelkie możliwe "podkładki", natomiast sędziowie nierzadko wymagają dostarczenia dodatkowych badań tylko dlatego, że w innych procesach o ustalenie płci ktoś je załączył. Na szczęście, bardziej zaznajomieni ze współczesnymi standardami lekarze zaczęli niedawno wystawiać zaświadczenia z uzasadnieniem, że nie kierują na niektóre zwyczajowe badania, bo nie ma takich podstaw. Być może dzięki temu uda nam się w końcu wyjść z tego absurdu narastającej ilości badań i dokumentów. :::spoiler Najczęstsze * **Hormony i inne badania krwi** - jeśli planujesz terapię hormonalną, na pewno zostaną Ci zlecone przed zapisaniem leków, a także później w trakcie monitorowania terapii. * **Kariotyp** - badanie jest bardzo drogie (ok. 400-700zł) i zupełnie niepotrzebne. Służy np. wykluczeniu czy nie jesteś osobą interpłciową. Większość sądów i seksuologów nadal badanie kariotypu traktuje jako standard. ::: :::spoiler Częste Bardzo często lekarze wymagają badań neurologicznych: * **MRI głowy** - jeśli nie masz podejrzenia prolaktynomy, nie ma podstaw do wykonywania tego badania. * **EEG** - trudno stwierdzić dlaczego niektórzy lekarze go wymagają. Jest dość proste i niedrogie, więc jeśli Twój lekarz go wymaga to możesz po prostu wykonać, natomiast jeśli pójdziesz po skierowanie do neurologa, może się okazać że odmówi wystawienia z braku podstaw. ::: :::spoiler Inne możliwe badania Inne przykładowe badania wymagane czasem przez lekarzy to np.: * Badanie dna oka * RTG głowy z oceną siodełka tureckiego * Badanie ginekologiczne lub andrologiczne ::: ## Sąd Najaktualniejsze informacje na temat sądowej zmiany płci metrykalnej, znajdziesz w przygotowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich poradnika [Postępowania w sprawach o ustalenie płci](/media/docs/prawo/Postepowania_w_sprawach_o_ustalenie_plci.pdf). ### Pozew Dokładnie opisany wzór pozwu znajdziesz [tutaj](/media/docs/prawo/pozew%20o%20ustalenie%20-%20wzór.docx). * **Autor:** Paweł Wuwer * **Weryfikacja prawna:** [Federacja Znaki Równości](https://www.facebook.com/FederacjaZnakiRownosci/) * **Weryfikacja językowa:** Magda Mijas i Grzegorz Żak ## Zabiegi :::warning Pamiętaj, że aktualnie żadne zabiegi nie są już niezbędne do prawnej zmiany płci metrykalnej - to Twoje ciało i Ty wiesz najlepiej jakie zmiany są Ci potrzebne. Uważaj na lekarzy z przestarzałym podejściem "wszystko albo nic". ::: W Polsce na ogół lekarze trzymają się ściśle zasady, że jeśli zabiegi nie ingerują w płodność, nie wymagają prawnej zmiany metryki, choć czasem lekarze mogą wymagać do niej diagnozy (np. w przypadku mastektomii). Jeśli zabieg mógłby pozbawić Cię płodności, lekarze będą nalegać na uprzednią zmianę płci metrykalnej. Znane są natomiast wyjątki, np. pojedyncze osoby, którym udało się uzyskać orchiektomię bez pozwu o ustalenie płci. --- :::warning ## Możesz ulepszyć ten tekst! Masz czas, chęci i doświadczenia którymi chcesz się podzielić? Śmiało! * Masz uwagi albo widzisz jakiś błąd? * Znasz dodatkowe materiały i źródła, najlepiej po polsku? **Do uzupełnienia są m.in.:** * Szczegółowe informacje dotyczące różnych form przyjmowania hormonów * Szczegółowe informacje o zastrzykach - co i gdzie kupić, jak zrobić itd. * Materiały wideo dot. terapii transżeńskiej Komentarze i propozycje zmian możesz zostawiać [tutaj](https://hackmd.io/@tranzycja/H1oac8yeO). :::