# ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE MANIPULACJE I NADUŻYCIA NA RYNKU FINANSOWYM

## Formy i przejawy szeroko rozumianych nadużyć i manipulacji na rynku finansowym w Polsce

- Stosowanie niedozwolonych klauzul umownych (art. 23 a uokik)
- Nieuczciwe praktyki rynkowe (upnpr)
- Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów (art. 24 uokik)
- Misselling usług finansowych (jako rodzaj pnzikart.24 ust.2 pkt 4 uokik

## Stosowanie we wzorcach konsumenckich klauzul abuzywnych.

### Pojęcie

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

## Skutki uznania postanowienia umownego za abuzywne.

TODO

## Przykłady klauzul abuzywnych w umowach kredytowych i ubezpieczeniowych.

1. Udzielenie kredytu uzależnione od założenia konta
2. Nakładanie na konsumenta opłat za usługi, których kosztem powinien zostać obciążony usługodawca
3. Zmiany w wysokości opłat lub prowizji uzależnione od inflacji (bez doprecyzowania w jaki sposób są one liczone)

## Nieuczciwa praktyka rynkowa- pojęcie, istota, cechy.

Według definicji zawartej w tej ustawie praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu.

## Przykłady nieuczciwych praktyk rynkowych na rynku usług finansowych.

1. Przedstawianie oferty jako najlepszej na rynku
2. Oferowanie dodatkowych benefitów, bez doprecyzowania warunków jakie trzeba spełnić
3. Podawanie informacji, które zakrzywiają korzystność oferty

## Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów- pojęcie, cechy, najczęściej występujące praktyki, przykłady.

### Pojęcie

Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy. Z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawna praktyka przedsiębiorcy dotyka pewnej grupy (np. klientów danego przedsiębiorcy) lub nieograniczonej liczby konsumentów, zagrażając interesom każdego konsumenta będącego lub mogącego być potencjalnie kontrahentem przedsiębiorcy – to znaczy potencjalnie każdy może zostać przez nią poszkodowany.

### Warunki

1. musi wystąpić działanie (zaniechanie) przedsiębiorcy
2. działanie to musi być srzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami
3. musi nastąpić naruszenie zbiorowego interesu

### Przykłady

1. Naruszanie obowiązku udzielenie pełnej, prawdziwej i rzetelnej informacji
2. Nieuczciwe praktyki rynkowe
3. Misselling - Proponowanie konsumentom nabycia usług finansowych, niedostosowanych do ich potrzeb

## Reklama wprowadzająca w błąd- na czym polega, w jaki sposób reklama wprowadza w błąd. Przykłady.

### Pojęcie

Jest to reklama, której treść może być łatwo zinterpretowana w sposób błędny. Konsument, błędnie interpretując jej treść, może podjąć decyzję w oparciu o korzyści, których otrzymania warunków nie spełnia.

### Przykłady

1.

## Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów polegająca na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, przykłady.

1. Nieinformowanie o dodatkowych opłatach w przypadku wykonania przelewu na kwotę powyżej 5000 zł
2. Niepoinformowanie o pobieraniu prowizji od transakcji płatniczych poza bankiem

## Zjawisko missellingu na rynku usług finansowych w Polsce- pojęcie, cechy, przykłady.

### Pojęcie

Nieuczciwa sprzedaż jest pojęciem opisującym wątpliwy pod względem prawnym i etycznym sposób oferowania i sprzedaży produktów finansowych. Na nieuczciwą sprzedaż składać się mogą zarówno zachowania, jak i procedury sprzedaży oraz działania marketingowe, które mają na celu wprowadzenie konsumentów w błąd (np. działanie agenta ubezpieczeniowego, który świadomie lub nie, wprowadza konsumenta w błąd co do mechanizmu funkcjonowania oferowanego produktu, jego funkcji i zastosowania; reklama lub broszura pomijająca istotne informacje na temat danego produktu finansowego).

### Cechy

1. nieodpowiednie, niewystarczające (inadequate) informowanie o ukrytych (underlying) kosztach, opłatach i ryzykach związanych z produktem finansowym,
2. tworzenie i oferowanie produktów finansowych nieodpowiednich dla klientów, nie uwzględniających ich uwarunkowań behawioralnych i poziomu wiedzy finansowej,
3. uwypuklanie pozytywnych cech produktu finansowego przy równoczesnym minimalizowaniu informacji o potencjalnych ryzykach,
4. brak właściwego zarządzania i kontroli po stronie kredytodawców i firm inwestycyjnych nad pośrednikami i doradcami klienta, motywowanymi do proponowania klientom produktów wysokiego ryzyka i nieodpowiadających potrzebom klientów.
5. działania zamierzone (intentional) i w praktyce danego podmiotu rynku finansowego stosowane systematycznie
6. wprowadzanie na rynek produktów nie „zaprojektowanych” (not designed) tak, aby zaspokajały potrzeby konsumenta (to satisfy consumer needs), lecz tak aby generowały maksymalny zysk dla instytucji finansowej
7. nieuczciwe (unfair) praktyki w sprzedaży i dystrybucji skutkujące tym, że konsument nie rozumie istoty i cech produktu finansowego, który kupuje

### Przykłady

1. Polisolokaty, czyli umowy ubezpieczenia na życie łącząca elementy lokatowe i inwestycyjne.

Reklamowane jako ubezpieczenia o wysokiej stopie zwrotu bez informacji o wysokim ryzyku inwestycyjnym.

Umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym były skonstruowane w sposób niezrozumiały i nieprecyzyjny. Nieznany był skład portfela inwestycyjnego ani sposób jego konstrukcji, co nie pozwalało na sporządzenie prognozy wartości inwestycji.

Dodatkowo umowy te zawierane były zazwyczaj na bardzo długie okresy (10 – 30 lat), a konstrukcja polisolokat nie dawała możliwości wcześniejszego wycofania środków, ponieważ w przypadku chęci rozwiązania umowy pobierana była opłata likwidacyjna wynosząca w pierwszych latach nawet 100% wartości umowy.

2. Obligacje GetBack

3. Kredyty walutowe

Jako przykład missellingu podaje się także kredyty waloryzowane walutami obcymi (w tym oczywiście tzw. kredyty frankowe).

Zgodnie z tymi umowami, Banki do przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu oraz spłacanych rat stosowały swoje własne wewnętrznych tabel kursowych, na które klient nie ma wpływu, jednocześnie nie wskazując sposobu w jaki kurs ten jest ustalany.

Nadto, umowy te w sposób nieprecyzyjnych i niezrozumiałych określały sposób zmiany wysokości oprocentowania, a w czasie trwania umowy stopa procentowa nie uwzględniała ujemnej wartości stopy LIBOR/EURIBOR.

## Nadużycia związane w przeprowadzaniem transakcji płatniczych (omyłkowy przelew na złe konto - procedura zwrotu pieniędzy, ataki phishingowe na klientów banku, wykonanie transakcji nieautoryzowanej, nienależyte wykonanie transakcji

### Omyłkowy przelew

1. ORIENTUJĘ SIĘ, ŻE WYKONAŁAM/-EM BŁĘDNY PRZELEW

2. INFORMUJĘ O TYM „MÓJ” BANK

3. BANK JEST ZOBOWIĄZANY DO PODJĘCIA STOSOWNYCH DZIAŁAŃ, MAJĄCYCH NA CELU UMOŻLIWIENIE ODZYSKANIA TWOICH ŚRODKÓW- PŁATNIKA

4. BANK INFORMUJE ODBIORCĘ PRZELEWU O ZAISTNIAŁEJ POMYŁCE

5. (W przypadku gdy odbiorca ma konto w naszym banku, ten skontaktuje się z nim bezpośrednio. Jeśli ma konto w innym banku – nasz bank skontaktuje się z bankiem odbiorcy celem podjęcia powyższych działań.)

6. BANK PRZEKAZUJE NAM DANE OSOBOWE ODBIORCY, JEŚLI ODBIORCA PRZELEWU NIE ZDECYDUJE SIĘ NA ZWROT NASZYCH PIENIĘDZY W CIĄGU MIESIĄCA.

7. JEŚLI ODBIORCA PRZELEWU NIE ZWRÓCI NAM ŚRODKÓW W CIĄGU MIESIĄCA OD ZGŁOSZENIA, A ŚRODKI POLUBOWNEGO ROZSTRZYGNIĘCIA SPORU NIE PRZYNIOSĄ OCZEKIWANEGO REZULTATU, MOŻEMY UDAĆ SIĘ DO SĄDU O ZWROT NASZYCH PIENIĘDZY.

### Ataki phishingowe

Phishing - Metoda oszustwa w celu wyłudzenia danych / zmuszenia do pewnych działań

### Nieautoryzowana traksakcja płatnicza

Transakcja wykonania bez zgody właściciela rachunku

### Nienależyte dokonanie transakcji

## Nieuczciwe praktyki rynkowe wprowadzające w błąd

## Czyny nieuczciwej konkurencji na rynku finansowym

1. Czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

2. Czynami nieuczciwej konkurencji są w szczególności: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej oraz prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym.

## Autoryzacja transakcji płatniczej - pojęcie.

Transakcję płatniczą uważa się za autoryzowaną,
jeżeli płatnik (CZYLI TY) wyraził zgodę na wykonanie transakcji płatniczej w sposób przewidziany w umowie między płatnikiem a jego dostawcą.

## Brak autoryzacji transakcji płatniczej przez posiadacza rachunku- pojęcie, konsekwencje.

Jeżeli zgoda na transakcję płatniczą nie została udzielona przez podmiot do tego uprawniony (np. przez posiadacza rachunku), a dostawca wykonuje transakcję, to nie zyskuje on uprawnienia ani do obciążenia rachunku płatniczego płatnika, ani do żądania od płatnika zwrotu kwoty, którą przekazał dostawcy usług płatniczych odbiorcy.

### Niedochowanie terminu zgłoszenia nieautoryzowanej transakcji.

Płatnik nie podlega wtedy prawu do zwrotu pieniędzy

## Piramidy finansowe

Piramida w czystej postaci sprowadza się do struktury, w której zysk danej osoby zależy od wpłat osób znajdujących się niżej w tej strukturze.

Działalność piramidy polega zatem na obiecywaniu zysków uczestnikom, przede wszystkim za zwerbowanie do udziału w tej strukturze nowych osób, niż świadczeniu rzeczywistych usług inwestycyjnych.

## Nowe technologie a rynku finansowym i problem cyberbezpieczeństwa. Kradzież tożsamości i inne fraudy.

Phishing, spoofing i inne takie

## Zjawisko prania brudnych pieniędzy i mechanizmy jego przeciwdziałania

### Pojęcie

Pranie brudnych pieniędzy to proces “legalizacji” pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł.

### KYC - Know your customer

#### Czym jest?

Sprawdzanie tożsamości klienta i jego wiarygodności

#### Na czym polega?:
* Pozyskiwanie danych osobowych klienta (imię, nazwisko, adres, źródło dochodów, …)
* Sprawdzenie ich poprawności
* Sprawdzanie historii (szukanie dodatkowych informacji o kliencie i jego działaniach )
* Monitorowanie zmian

#### Metody omijania przepisów

1. Rozdzielić nielegalny przychód do małych przedsiębiorstw, które będą dopisywały go do legalnego przychodu.
2. Rozdzielić przychód na bardzo wiele osób tak by transakcje nie budziły wątpliwości.
3. Wykupić wygrywającą loterię za nielegalne pieniądze. ( ale poniżej 2000 EUR)

#### Założenia ustawy o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy

* Instytucje rozpoznają ryzyko prania brudnych pieniędzy
* Instytucje stosują środki bezpieczeństwa finansowego przy:
* Transakcji okazjonalnej >EUR 15000 lub transfer środków pieniężnych >EUR 1000 (‘normalnych’ pieniędzy lub wirtualnych)
* Transakcji gotówkowej >EUR 10000
* Obstawianie i odbiór nagród >EUR 2000
* Podejrzenia prania pieniędzy
* W przypadku gdy instytucja nie może przeprowadzić zastosować środków bezpieczeństwa finansowego nie przeprowadza tej transakcji

## Nadużycia na rynku kapitałowym (manipulacje instrumentami finansowymi i insider tranding),

### Co to Insider Trading

To zakup lub sprzedaż akcji spółki notowanej na giełdzie papierów wartościowych przez osobę, która posiada dostęp do informacji poufnych i wykorzystuje je na swoją korzyść.

Polega na tym, że inwestycji w daną spółkę notowaną na określonej giełdzie dokonuje osoba, która ma bezpośredni dostęp do informacji niejawnych.

### Dlaczego jest nielegalny?

#### Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi
Art. 181. [Przestępstwo nieuprawnionego wykorzystania informacji poufnej dotyczącej instrumentów finansowych]

Kto wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 14 lit. a rozporządzenia 596/2014, wykorzystuje informację poufną, podlega grzywnie do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie.

## Spoofing

### Co to jest?

Spoofing (CallerID Spoofing) polega na podszyciu się pod czyjś numer telefonu (Abonent A) i wykonaniu połączenia telefonicznego do innej osoby (Abonent B).

## Decyzje Prezesa UOKIK w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (rodzaje)

Prezes Urzędu wydaje decyzje zakazujące stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, decyzje uznające postanowienie wzorca umowy za niedozwolone i zakazujące jego wykorzystywania oraz nakłada karę pieniężną w wysokości do 10 proc. obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. W wydawanych decyzjach Prezes UOKiK może również określić środki usunięcia trwających skutków bezprawnej praktyki przedsiębiorcy.

# TODO

## Przestępstwa na rynku finansowym w ujęciu ogólnym wynikające z przepisów karnych ustaw sektorowych - – ogólna charakterystyka

## Wykroczenia konsumenckie na rynku usług finansowych

## Przepisy karne w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

## Przepisy karne w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym

## Przeciwdziałanie nadużyciom na rynku finansowym i mechanizmy usuwania ich skutków (mechanizmy karne, cywilnoprawne, administracyjnoprawne)

## Prawne mechanizmy, formy i instrumenty przeciwdziałania nadużyciom na rynku finansowym

## Prawne mechanizmy, formy i instrumenty usuwania skutków nadużyć na rynku finansowym

## Mechanizmy rozpatrywania reklamacji i sporów (dochodzenie indywidualnych roszczeń konsumenckich wynikających z nadużyć)

Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, rzeczniku finansowym i funduszu edukacji finansowej

## Rola Prezesa UOKIK w zakresie przeciwdziałanie nadużyciom na rynku finansowym

## Rola KNF w zakresie przeciwdziałanie nadużyciom na rynku finansowym

## Rola Rzecznika Finansowego w zakresie przeciwdziałanie nadużyciom na rynku finansowym

## Decyzje Prezesa UOKIK w sprawach stosowania postanowień wzorca umowy za niedozwolone

## Kary pieniężne nakładane na przedsiębiorców przez Prezesa UOKIK i ich wysokość

## Kary pieniężne nakładane na osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub zarządczą przez Prezesa UOKIK i ich wysokość

## Prowadzenie działalności na rynku finansowym bez zezwolenia lub wpisu do rejestru.