# Chapitre 1 : Rappel de probabilités ## I. Expérience aléatoire ## II. Variable aléatoire ![](https://i.imgur.com/78gUUJg.jpg) ![](https://i.imgur.com/xiHjXON.jpg) ![](https://i.imgur.com/WsO1630.jpg) ## IV. Fonctions génératrices ![](https://i.imgur.com/8frADZw.jpg) ![](https://i.imgur.com/nMhS6tz.jpg) ## V. Suites aléatoires ![](https://i.imgur.com/rLuJrkP.jpg) ![](https://i.imgur.com/LSzi29p.jpg) ![](https://i.imgur.com/bd4KD4T.jpg) ![](https://i.imgur.com/GIUxeWI.jpg) ![](https://i.imgur.com/p9bgXrG.jpg) ![](https://i.imgur.com/8bDfMwh.jpg) # Chapitre 2 : Méthode de Monte Carlo et Simulation ## I. Simulation ## II. Génération de variables aléatoires ![](https://i.imgur.com/qkwzCtc.jpg) ![](https://i.imgur.com/WVHRiMQ.jpg) ![](https://i.imgur.com/TE6oj3A.jpg) ![](https://i.imgur.com/aSuE4Uk.jpg) ![](https://i.imgur.com/ZCOqywN.jpg) ![](https://i.imgur.com/pdT5DdV.jpg) ![](https://i.imgur.com/4PwdZNR.jpg) ![](https://i.imgur.com/R6z2FeX.jpg) ![](https://i.imgur.com/OyHd2qS.jpg) # Chapitre 3 : Chaines de Markov ## Introduction ![](https://i.imgur.com/2A2mcUu.jpg) ![](https://i.imgur.com/mIXRh3N.jpg) ![](https://i.imgur.com/mmFeU7N.jpg) ![](https://i.imgur.com/ENlzAL8.jpg) ## II.Décomposition de l'espace d'état ![](https://i.imgur.com/7ybFHhI.jpg) ![](https://i.imgur.com/kGjGfS3.jpg) ![](https://i.imgur.com/Lxl6q75.jpg) ![](https://i.imgur.com/QLm8hM8.jpg) ![](https://i.imgur.com/AV36jR5.jpg) ![](https://i.imgur.com/gUV3Cm3.jpg) ## III. Chaines de Markov Périodiques ![](https://i.imgur.com/JdfuurA.jpg) ![](https://i.imgur.com/pQeQBuA.jpg) ![](https://i.imgur.com/d8d4wCN.jpg) ## V.Comportement asymptotiques/théorèmes asymptotiques ![](https://i.imgur.com/ljMCUna.jpg) ![](https://i.imgur.com/mOboU07.jpg) ![](https://i.imgur.com/VYgVCSw.jpg) ![](https://i.imgur.com/bzLkeyZ.jpg) # Chapitre 4. Processus de Poisson ![](https://i.imgur.com/yQADiTP.jpg) ![](https://i.imgur.com/6Ietcol.jpg) ![](https://i.imgur.com/gb9ABdS.jpg) ![](https://i.imgur.com/dePhI3n.jpg) ![](https://i.imgur.com/UmzHsYQ.jpg) ![](https://i.imgur.com/uUNLEgA.jpg) ![](https://i.imgur.com/VUmHX3l.jpg) ![](https://i.imgur.com/ozF5SZi.png) ![](https://i.imgur.com/CztUrEK.png) ![](https://i.imgur.com/mrIGt2Y.jpg) 2) ![](https://i.imgur.com/GNoqm0z.jpg) ![](https://i.imgur.com/qAALRyb.jpg) ![](https://i.imgur.com/AsfRkzU.jpg) ![](https://i.imgur.com/AHGjtUY.jpg) ![](https://i.imgur.com/JSDomaL.jpg) ![](https://i.imgur.com/T3qxLmB.jpg) ![](https://i.imgur.com/aW8eSLk.jpg) ![](https://i.imgur.com/xOjvBcc.jpg) ![](https://i.imgur.com/em0s9DG.jpg) ## 7. Processus de risque Ingénieurs actueurs ![](https://i.imgur.com/OD4jD9p.png) Evolution du capital de la compagnie $U_t=u+ct-\underbrace{\sum_{k=1}^{N_t}Y_k}_\text{PPC} \ \ \ \ \ ,t\geq 0$ $N_t$ <- nombre d'accidents dans ]0,t] $T=inf\{t\geq 0\ : U_t < 0\}$ $U_t$ : Processus de Cramer-Linderberg Hypothèses - $N_t \ \ ,t \geq 0 \ \ \  \ PPH(\lambda)$ - $Y_1, Y_2,...$ iid. F(fr) - $(E|Y_1| < \infty)$ ie. $F(x)= P(Y_1 \leq x)$ - $(N_t) \perp (Y_n)$ au dessus pas perpendiculaire mais indépendant $U_t= u+ ct-X_t$ où $X_t=\sum_{i=1}^{N_t}Y_i$ (PPC) ($\sum_{i=1}^0=0$) $\mu = \mathbb{E}(Y_1)$ $$ E[U_t]=E[U + ct - X_t] \\ = u+ct-E[X_t] \\ = u+ct-\lambda \mu t \\ E[U_t]=u +(c-\lambda \mu)t $$ ++Conditions de viabilité : - $c-\lambda \mu > 0$ - $E[U_t]$ croissant ![](https://i.imgur.com/KkZjRYJ.jpg) ![](https://i.imgur.com/XkbBHWY.jpg) ++Charges de sécurité++ $n=\frac{c-\rho}{\rho}$ # Chapitre 5 : Processus de Markov ### Introductcion $X= (X_t \ \ , \ \ t \in I \subset \mathbb{R}_+)$ ![](https://i.imgur.com/79yB9VB.png) $E \subset \mathbb{Z}$ ++Temps de sauts++ $T_0 =0$ $T_1 =1$ $T_2 =W_1 + W_2$ . . . $T_N =W_1 + W_2+ ... + W_n \ \ \ \ ,n\geq 1$ $0=T_0\leq T_1\leq T_2 \leq ....$ à valeurs dans $\mathbb{R}_+$ Temps de séjours $W_1, W_2, ......$ à valeurs dans $\mathbb{R}_+$ $W_n=T_n-T{n-1} \ \ \ n \geq 1$ $X_t \ \ \ \ t \in [0,1]$ ++Propriété de Markov++ $h\geq 0 \ \ \ \ \ ,0 \leq t_0 \leq t_1 \leq t_2 \leq .... \leq t_n \ \ \ \ \ , j,i_0,....,I_n \in \mathbb{E}$ $$ \mathbb{P}(X_{t_n+h=j}| X_{t_0}=i_0, X_{t_1}=i_1,....,X_{t_n}=i_n ) \\ =\mathbb{P}(X_{t_n+h=j}| X_{t_n}=i_n ) \\ =\mathbb{P}(X_{t_n+h=j}|X_S; s \leq t_n, X_{t_n}=i_n ) $$ $P(t_n,i_n,t_n+h, j)= \mathbb{P}(X_{t_n +h}=j| X_{t_n}=i_n)$ Processus de Markov (PM) homogène (% au temps) fonction de transition du PM $P(t,i,j):= P(X_{t+h}=j | X_h=i) \ \ \ \ \ , t\geq 0 \ \ \ , i,j \in \mathbb{E}$ Notations différentes : - $X_t \equiv X(t)$ - $P(t,i,j)=P_{ij}(t)=P_t(i,j)$ ### Propriétés 1. $0 \leq P_{ij}(t) \leq 1 \ \ \ \ , \forall i,j \in E$ 2. $\sum_{j\in E}P_{ij}(t)=1 \ \ \ \ , \forall t\geq 0 \ \ \ ,\forall i \in E$ 3. Identité de Chapman Kolmogorov $P_{ij}(tts)=\sum_{k \in E}p_{ik}(s)p_{kj}(t)$ 4. $lim_{t->0}P_{ij}(t)= \delta_{ij} = \mathbb{1}_{\{i=j\}}$ $\delta_{ij}$ Kronecter ![](https://i.imgur.com/eEJAe7U.png) ![](https://i.imgur.com/HUyCY0h.jpg) ![](https://i.imgur.com/NNh6yoP.jpg) ![](https://i.imgur.com/Sp8Rxfa.jpg) ![](https://i.imgur.com/hgMMSW4.jpg) ![](https://i.imgur.com/OdyQ7ZF.jpg) # Pas compris 1 ![](https://i.imgur.com/dpu919O.jpg) ![](https://i.imgur.com/y0CuNVS.jpg) ![](https://i.imgur.com/t6ij4TR.jpg) :::warning :pencil: $\ \ $***Exemple*** Un PM à deux états ![](https://i.imgur.com/AlXKMM6.png) $$ A = \begin{pmatrix} -\lambda & \lambda \\ \mu & -\mu \end{pmatrix} $$ $$ A^2= \begin{pmatrix} -\lambda & \lambda \\ \mu & -\mu \end{pmatrix} \begin{pmatrix} -\lambda & \lambda \\ \mu & -\mu \end{pmatrix} \\ =\begin{pmatrix} \lambda^2 + \lambda\mu & -\lambda^2-\lambda\mu \\ -\mu^2-\lambda\mu & \mu^2+\lambda\mu \end{pmatrix}\\=-(\mu + \lambda)\begin{pmatrix} -\lambda & \lambda \\ \mu & -\mu \end{pmatrix} \\= -(\mu + \lambda)A $$ $A^n= (-1)^{n-1}(\lambda+\mu)^{n-1}A \  \ \ \forall n \geq1$ $$ P_t=I + \frac{-1}{\lambda +\mu}\bigg[\sum_{n\geq1}\frac{t^n}{n!} (-1)^{n-1}(\lambda+\mu)^{n-1} \bigg] \\ =I - \sum_{n\geq1}\frac{(-(\lambda+\mu)t)^n}{n!}A \\ \bigg( Or \ \ \ \sum_{n\geq1}\frac{(-(\lambda+\mu)t)^n}=-1 \bigg) \\ =I -\frac{1}{\lambda + \mu}(e^{}-1)A $$ ![](https://i.imgur.com/N8lEpuJ.jpg) ::: ### 5. Chaines de Markov immergée et classes d'états ![](https://i.imgur.com/ia9M0Wa.png) ![](https://i.imgur.com/t31rHCD.jpg) :::success :blue_book: $\ \ $***Proposition*** <br> ![](https://i.imgur.com/uHuMyGW.jpg) ::: :::success :blue_book: $\ \ $***Proposition*** <br> ![](https://i.imgur.com/RbxRUIe.jpg) ::: :::success :blue_book: $\ \ $***Proposition*** ![](https://i.imgur.com/aSnXHve.jpg) $F_i(t)=\epsilon(a_i)$ <br> ::: :::warning :pencil: $\ \ $***Exemple 1*** ++2 états++ Chaine de Markov détérministe, le phénomène est détérministe ![](https://i.imgur.com/JiX8vTH.jpg) ::: :::warning :pencil: $\ \ $***Exemple 2*** ![](https://i.imgur.com/tjSLYNO.jpg) ::: :::success :blue_book: $\ \ $***Proposition*** Soit une PM $(X_t, \ \ t\geq 0)$ avec E, A (gén) et sa CMI ($Y_n, \ \ n \geq 0$), E , Q (matrices de transition) ++Alors :++ L'état $i \in E$ pour $X_t$ et i pour $Y_n$ est de la même nature Ex : Si $Y_n$ est irréductibe => $X_t$ est irréductible ::: ### Loi stationnaire d'un Processus de Markov Soient $X_t, \ \ \ t \geq 0 \ \ $ d'espace d'état E, et de générateur A$ ++Déf++ : Une loi $\pi$ sur E est dite stationnaire pour $X$ (ou A ou $P_t$) si : - $\pi A=0$ ou - $\sum_{j \in E} \pi_ia_{ij}=0$ ; $\sum_{j \in E} \pi_i=1 \ \ \ \bigg( j \in E \bigg)$ :::warning :pencil: $\ \ $***Exemple 2 états*** $$A = \begin{pmatrix} -\lambda & \lambda \\ \mu & -\mu \end{pmatrix} $$ $\pi=(\pi_1,\pi_2)$ ![](https://i.imgur.com/37xHdc2.jpg) ::: ### Loi réversible ![](https://i.imgur.com/hqYrMDJ.jpg) $\rho A=0$ => $\rho$ stationnaire ## 5.7 : Lois stationnaires ![](https://i.imgur.com/oVwKne0.jpg) ![](https://i.imgur.com/Wv4HgXj.jpg) # Pas compris 2 ![](https://i.imgur.com/2zIkU9e.jpg) ## 5.8 : Théorie ergodique # A revoir ![](https://i.imgur.com/ZPCht4p.jpg) ![](https://i.imgur.com/z4TcXkL.jpg) ![](https://i.imgur.com/oRsJFzi.jpg) ![](https://i.imgur.com/bRvTftV.jpg) ![](https://i.imgur.com/oVuIjug.jpg) il a ajouté des trucs sur cette slide ![](https://i.imgur.com/uvXC0nG.jpg) ![](https://i.imgur.com/ryxItmK.jpg) ![](https://i.imgur.com/j4RKxxY.jpg) ![](https://i.imgur.com/k1sTGaO.jpg) ![](https://i.imgur.com/GLxfzoI.jpg) ## 5.9 Applications ### 1. Fiabilité (sûreté de Fonctionnement) ![](https://i.imgur.com/tifCRO6.png) - U : états de bon fonctionnement - D >> de panne (=défaillants) - T= durée de vie du système (durée de l'excursion dans U) $T= inf\{t\geq 0 : X_t \in D\}$ $$ R(t)=P(T>t)=1-F_t(t) \\ R(t)=P(X_s \in U, \ \ \forall s\leq t) $$ ++Disponibilité (instantannée) : A(t) (Availability) A(t)=P(système soit en bon état eu temps t) $A(t)=P(X_t \in U)$ ![](https://i.imgur.com/dpUBvyK.png) ![](https://i.imgur.com/4F1QQ7R.png) $$ A(t):=P(X_t \in U)=\sum_{j \in U}P(X_t=j) \\ = \sum_{i \in E}\sum_{j \in U}P(X_0=i,X_t=j) \\ =\sum_{j \in U}\sum_{i \in E}\underbrace{P(X_0=i)}_\text{\alpha_i} $$ On a : $P(X_t=j \ | \ X_0=i)=P_t(i,j)$ >$\alpha=(\alpha_1,\alpha_2,...,\alpha_d)$ >$\alpha_i=P(X_0=i)$ >$E=\{1,2,...,d\}$ >$U=\{1,2,...,r\}$ >$D=\{r+1,...,d\}$ > $$ A(t)=\sum_{j \in U}\sum_{i \in E}\alpha_i P_t(i,j) $$ ![](https://i.imgur.com/KS8yDXu.jpg) ![](https://i.imgur.com/5SFhzx2.jpg) $A(t)=\alpha e^{At}\mathbb{1}_{d,r}$ ++Fiabilité++ ![](https://i.imgur.com/a4FPAsU.png) ![](https://i.imgur.com/3XKMO2g.jpg) $Y_t$ =$\begin{cases} X_t, & t<T \ \ (durée \  de \ vie) \\ \Delta , & t\geq T\\ \end{cases}$ $R(t)=P(X_s \in U, \ \ \forall s \leq t)=P(Y_t \in U)= ..$ ![](https://i.imgur.com/VbJIrvs.jpg) $R(t)=\alpha_y e^{A_yt} \mathbb{1}_{r+1,r}=\alpha_0e^{A_0t}\mathbb{1}_{r+1,r}$ :::warning :pencil: $\ \ $***Ex*** ![](https://i.imgur.com/47UnWNR.png) >$E=\{1,2,3\}$ >$U=\{1,2,...,r\}$ >$D=\{r+1,...,d\}$ ![](https://i.imgur.com/r2KD1cO.jpg) ![](https://i.imgur.com/kbOsqVh.jpg) ++Fiabilité++ $R(t)=\alpha_1 e^{A_0t}\mathbb{1}=(1 \ \  0)\bigg[e^{\begin{pmatrix} -\lambda_1 & \lambda_1 \\ \mu_1 & -\mu_1-\lambda_2 \\ \end{pmatrix}t}\bigg]\begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ \end{pmatrix}$ ![](https://i.imgur.com/7SzAwj3.jpg)![](https://i.imgur.com/GTyYsY8.jpg) ![](https://i.imgur.com/61VOsh8.jpg) ![](https://i.imgur.com/VBfnZCr.jpg) ![](https://i.imgur.com/NdC6vQw.jpg) ![](https://i.imgur.com/v3x2w9Y.jpg) ![](https://i.imgur.com/8Zq6A7i.jpg) ![](https://i.imgur.com/izznbWR.jpg) ::: ++Temps Moyens++ $MTTF=$ Mean Time to Failure (durée de vie moyenne) $MMTF=E[T]=-\alpha_1A_0^{-1}\mathbb{1}$ $E[T]=\int_0^\infty\underbrace{P(T>t)}_\text{R(t)}dt=\int_0^\infty R(t)dt=\int_0^\infty\alpha_1e^{A_Ot}\mathbb{1}dt$ $=\alpha_1\int_0^\infty e^{A_0t}\mathbb{1}dt=\alpha_1\big[ A_0^{-1}e^{A_0t}\mathbb{1}\big]_0^\infty \mathbb{1}= \alpha_0 A_0^{-1}\mathbb{1}$ ![](https://i.imgur.com/65I7HEm.jpg) # Chapitre 7 ## 7.1 Files d'attente ++Jeudi 18 décembre++ ![](https://i.imgur.com/S39fUZb.jpg) ![](https://i.imgur.com/RT111nO.jpg) ![](https://i.imgur.com/COy6Is3.jpg) ![](https://i.imgur.com/P1OcKlt.jpg) ![](https://i.imgur.com/RS3pFSb.jpg) ![](https://i.imgur.com/ShPCoHm.jpg) ![](https://i.imgur.com/qn6uK1x.jpg) ![](https://i.imgur.com/om355cu.jpg) ![](https://i.imgur.com/ozXLTxf.jpg) ![](https://i.imgur.com/EFTHaPO.jpg) ![](https://i.imgur.com/YJW3KTQ.jpg) ### 3. Réseaux de Pétri stochastiques ![](https://i.imgur.com/EtUSAsc.jpg) ![](https://i.imgur.com/TPoNb2F.jpg) ![](https://i.imgur.com/10sKOqz.jpg) ![](https://i.imgur.com/4N3CvI9.jpg) ![](https://i.imgur.com/peZCw9k.jpg) ![](https://i.imgur.com/cIzVyJg.jpg) ![](https://i.imgur.com/6D0ZKt1.jpg) ![](https://i.imgur.com/Wvcr4DC.jpg) ![](https://i.imgur.com/ECZedz8.jpg) ![](https://i.imgur.com/L15JdIN.jpg) ![](https://i.imgur.com/jS03tMj.jpg) ![](https://i.imgur.com/xITiv1M.jpg) ![](https://i.imgur.com/mv85pDH.jpg) # Chapitre 6 : Processus de renouvellement ![](https://i.imgur.com/Hv1Wqah.jpg) ![](https://i.imgur.com/9bkaGqY.jpg) ![](https://i.imgur.com/VpXOC1x.jpg) ![](https://i.imgur.com/ONCPhxH.jpg) ![](https://i.imgur.com/qtr9qlw.jpg) ![](https://i.imgur.com/HVSkU8K.jpg) ![](https://i.imgur.com/pBYKA8w.jpg) ![](https://i.imgur.com/4OpdGpf.jpg) ![](https://i.imgur.com/n93dIdm.jpg) ![](https://i.imgur.com/qdih1tv.jpg) ![](https://i.imgur.com/b86zID9.jpg) # ex 7 TD3 U(x,t) $$\frac{a_1}{b_1}=\frac{a_2}{b_2}=\frac{a_3}{b_3}=...=\frac{a_k}{b_k}= \frac{a_1+a_2+a_3...+a_k}{b_1+b_2+b_3...b_k}$$ ### exemple $$\frac{8}{4}=\frac{4}{2}=\frac{2}{1}= \frac{60+13+101}{4+9+3}$$ ## M/M/m/$\infty$ $$P(T>t)=\frac{a^m\pi_0}{m!(1-\rho)}e^{-m\mu(1-\rho)t}$$ $$ E(T)=\frac{\pi_m}{(1-\rho)^2 m\mu}$$ ## M/M/1/$\infty$ $$P(T>t)=ae^{-\mu(1-\rho)t}$$ $$ E(T)=\frac{\pi_m}{(1-\rho)^2 m\mu}$$ $$P(W>t)=e^{-(1-a)\mu t}$$ ## M/M/m/k # Question 1 Nous avons cette formule en deux versions (avec $k\geq 0$ et $k\geq 1$). Quelle est la bonne ? ### a) $$ P_t = I + \sum_{k\geq 0}\frac{t^k}{k}A^k $$ ### b) $$ P_t = I + \sum_{k\geq 1}\frac{t^k}{k}A^k $$ # Question 2 Que représente Q(i,k) dans cette formule ? ![](https://i.imgur.com/uCT1SKf.png) # Question 3 Comment trouve-t-on cette égalité et est-elle toujours vraie ? $$ \int_0^t f_n(u)du= 1-e^{-\lambda t}\sum_{i=0}^{n-1}\frac{(\lambda t)i}{i!} $$ avec fn(u) fonction de densité de la loi Gamma(n,$\lambda$) # Question 4 Cette question concerne l'exercice 3, question 4 de A15. Voici le sujet. [https://drive.google.com/drive/folders/1yRps6o9OEOvSawlg6TOVvnvmabjAyrTO?fbclid=IwAR24IyUWemobQ8LkMZPGXbQEoHkdV5zbVyjKSHZiQ4MiE9YfZchlUIEJqDM](https://) Et voici le corrigé : [https://drive.google.com/drive/folders/1yRps6o9OEOvSawlg6TOVvnvmabjAyrTO?fbclid=IwAR24IyUWemobQ8LkMZPGXbQEoHkdV5zbVyjKSHZiQ4MiE9YfZchlUIEJqDM](https://) Dans le corrigé vous trouvez ceci pour l'espérance de W/ ![](https://i.imgur.com/43HokIv.png) Alors que si on applique la formule vue en cours vendredi dernier, on trouve une valeur différente. Pourquoi ? Voici les calculs avec la formule de cours : ![](https://i.imgur.com/WEGZHrI.jpg) ![](https://i.imgur.com/x2jELOI.jpg) # Question 5 Pour l'exercice 6 du TD6 sur les processus de Markov. ![](https://i.imgur.com/c1IGWFb.png) Dans la correction, en TD nous avions calculé le générateur avant de calculer la fonction de transition. Comment serait-il possible d'obtenir la fonction de transition avant le générateur (comme demandé dans l'énoncé)?