# Econ '19 #### 1. Skomentuj stwierdzenie: „_Obwinianie wolnego rynku za problemy ekonomiczne niczym nie różni się od kierowania pretensji do łazienkowej wagi o to, że przytyliśmy_”. > Stwierdzenie implikuje, że wolny rynek jest tylko narzędziem, a błędy wytknięte przez owe narzędzie nie mogły być popełnione przez to narzędzie. Osobiście uważam, że wolnemu rynku jest bliżej do grawitacji. #### 2. Co to jest ‘wykres kija hokejowego’? > Jest to wykres przedstawiający (GDP per capita w ciągu 2k lat) jakość życia ludzkości w czasie. Nazywa on się tak ponieważ relatywnie niedawno doszło do skoku przez co wykres wygląda jak kij hokejowy, długi kij i ostre zakrzywienie do góry. #### 3. Zagadnienia, których nie znajdziesz w swoim podręczniku ekonomii (Things Your Harvard Economics Textbook Won't Tell You). > * Only individuals choose, and only individuals act > > Podstawą ekonomi są działania ludzkie, a więc ekonomia to nauka o decyzjach człowieka. > > * Economic value is subjective > > Wartości wyznaczają ludzie, ich potrzeby. Głodujący nie kupi za 1/10 wartości nowego iphone'a ale może dać tą kwotę za jeden posiłek > > * Knowledge Problem > > Rynek jest zbyt skomplikowany aby go przewidzieć lub nawet zrozumieć, Złożoność systemu i rozmiar danych jest ogromna. > > * The Seen and Unseen > > Często skupiamy się na bezpośrednich (widzilnych, odczuwalnych), natychmiastowych efektach, a nie na długotrwałych, pośrednich lub koszcie sposobności/możliwości (opportunity cost) > > * Entrepreneurship > > Tworzenie wartości przez stwarzanie lub wykorzystywanie możliwości > > * Government actors are not angels > > Jak pokazuje historia oraz dane działanie rządu szkodzi #### 4. Czy ‘dbałość o własny interes’ można nazwać egoizmem? > Można, ale nie ma to za dużo sensu. Dbanie o własny interes cechuje się długowzrocznością, ponieważ do ‘mojego’ interesu może należeć wiele rzeczy t.j.: dobro innych, znajomych, rodziny, firmy, klientów. Dobrobyt mnie otaczający jest w moim interesie. Natomiast z egoizmem często wiążemy negotywne działania typu ‘po trupach do celu’. #### 5. Sześć źródeł rozwoju gospodarczego (krótka charakterystyka każdego z nich). > * Competiton > > Duża ilość podmiotów, w których interesie jest tworzenie lepiej, szybciej, taniej niż konkurencja. > > * The Scientific Revolution > > Wymyślanie i odkrywanie nowych rzeczy, lepszych sposobów, tworzenie sposobności na rozwój. > > * Property rights > > Prawo posiadania, jeżeli nie możemy posiadać tracimy cele oraz środki do nich prowadzące. Nie dążymy do rozwoju bo nie mamy napędu. > > * Modern medicine > > Ponad dwukrotne wydłużenie życia daje nam więcej czasu na wykorzystanie nabytych umiejętności i talentów. > > * The consumer society > > Bez popytu produkcja oraz cała machineria z tym związana nie ma sensu. > > * The work ethic > > Jeśli mamy cel to do niego dążymy, a jeśli dążymy to najlepiej sprawnie i efektownie. #### 6. Opinia Adama Smitha o warunkach doprowadzenia społeczeństwa dobrobytu i trzy suwerenne funkcje ograniczonego rządu. > * Pokój > > * Niskie podatki > > * Tolerancyjne kierowanie sferą sprawiedliwości > > Reszta przyjdzie naturalnie z istoty rzeczy. > >> Little else is requisite to carry a state to the highest degree of opulence from the lowest barbarism but __peace__, __easy taxes__, and a __tolerable administration of justice__: all the rest being brought about by the natural course of things. #### 7. Pogląd Petera Druckera o ‘idealnym’ rządzie i jego ‘muzyczna’ metafora. > Drucker porównuje __‘idealny’ rząd do dyrygenta__. Zadaniem dyrygenta nie jest gra na intrumencie, ale znać możliwości tkwiące w każdym z nich i wydobycie wszystkiego tego co najlepsze, aby osiągnąć zamierzony cel stojący przed orkiestrą jako całość. _Zamiast być wykonawcą stawał się dyrygentem, zamiast wykonywać, on po prostu prowadził_. > > Rząd – organem decyzyjnym, powinien > > * nakreślać wizje rozwoju i zlecić ich wykonanie instytycjom niezależnym; > > * utworzyć odpowiednie ramy prawne umożliwiające harmonijny rozwój i współpracę dla każdego; > > * wykorzystać zalety prywatnego interesu. #### 8. Zasada 20/80 a efektywność rynku. > Jest to zasada zwizualizowana przez __krzywą Lorenza__ mówiąca, że 20% ludzi posiada 80% bogactw, lub równoznacznie, że 80% ludzi posiada 20% bogactw. > > Dodatkowo w kontekscie efektywności rynku można myśleć, że 20% nakładów generuje 80% rezultatów. Tym samym można optymalizować w sensie ekonomicznym te 20% produkcji aby zwiększyść efektywność. #### 9. Rozmiar rządu – jak go mierzymy i jak się on zmieniał w ostatnich 300 latach. > Rozmiar rządu mierzy się w ilości podatków, wydatków, czyli jak bardzo wpływa na kraj. > Często wydatki publiczne w stosunku do PKB > > W ostatnich 300 latach jest rządy urosły, czasem malejąc przez pewien okres. #### 10. Zróżnicowane poglądy dotyczące ‘optymalnego’ rozmiaru rządu. > Wśród liberałów: > > * __Anarchokapitaliści__ – rząd powinien być zlikwidowany. > > * __Umiarkowani liberałowie__ – optymalny rozmiar to ok. 15% PKB > > * __Wiele innych liberałów__ – może zabierać społeczeństwu i wydawać nawet 35% PKB #### 11. Rozmiar rządu a szybkość wzrostu gospodarczego. > Mamy wiele danych świadczących, że rozmiar rządu jest odwrotnie proporcjonalny do wzrostu gospodarczego. > Świadczą też o tym ‘eksperymenty’, t.j. Niemcy Wschodnie i Zachodnie po II WW, Koree Północna i Południowa, Egipt i Izrael, Indie po 1948 i Japonia po 1867. #### 12. Niesprawności rynku – co to takiego? Czy niesprawności rynku są faktycznie niesprawnościami? > * Rynki niekonkurencyjne > > np. korzyści skali – monopol naturalny > > * Efekty zewnętrzne > > np. problem gapowicza > > * Dobra publiczne > > * Koszty transakcji i asymetryczna informacja > > * Dobra pożądane społecznie > > * ‘Niestabilność’ systemu gospodarczego > > * Podział dochodów > > * Prawa i wolności > > * Niesprawności makronomiczne > > występowanie bezrobocia, inflacji, braku równowagi > > * ‘Efekt trzeciego partnera’ > > tzn. ludzi, którzy nie są bezpośrednio zaangażowani w zachodzącą transakcję, ale w jakiś sposób efekt tej transakcji ich dotyka. Wpływ może być pozytywny i negatywny. Piękny krajobraz, dymiący komin. #### 13. ~~Definicja dóbr publicznych i dóbr prywatnych. Przykłady dóbr publicznych i czy są one faktycznie dobrami publicznymi?~~ #### 14. Amalteiści i neo-maltuzjanie – krótka charakterystyka. > Neo-maltuzjanie uważają, że w niedalekiej przyszłości dalszy rozwój oraz wzrost gospodarczy będzie mocno ograniczony. Ma to wynikać z rosnącego zanieczyszczenia środowiska naturalnego oraz degradacji zasobów naturalnych. > > Z drugiej strony amalteiści uważają, że nie grozi nam ani wyczerpwanie zasobów, ani ograniczenia rozwoju. Twierdzą, że zdolności człowieka do adaptacji nie dopuszczą do takej sytuacji. #### 15. Co to jest analiza wymiarowa? Jakie są trudności stosowania analizy wymiarowej w ekonomii? >Analiza wymiarowa czyli prosto mówiąc nadawanie (dedukcja) jednostek dla równań, np. funkcja produkcji Cobb'a-Douglasa. W ekonomi trudnością jest właśnie ustalenie jednostek przy modelowaniu ekonomicznym, ponieważ po prawidłowym dostosowaniu jednostek możemy dostać wartości o wymiarach pozbawionych jakiegokolwiek sensu ekonomicznego. #### 16. Sposoby zapobieżenia dużego zadłużenia państwa wg. Ksenofonta; czy są nadal aktualne? > * wstrzemięźliwość w wydatkach państwowych > * powięszkanie dochodów państwa, ale nie przez obciążanie obywateli ale przez lepsze gospodarowanie i sprzyjanie rozwojowi aktywności gospodarczej > * lepsze wykorzystanie naturalnych surowców oraz trzymanie nacisku na rozwój handlu > * czerpanie dochodów z turystyki > * przestać myśleć w kategoriach, że "imigrancji zabierają nam pracę, reeeeeeee" #### 17. Historia zadłużenia i wydatków publicznych Wielkiej Brytanii i USA w ostatnich 200-300 latach.  Dług publiczny WB  Wydatki państwowe WB > * 1783 -- Premier William Pitt Młodszy > > Obniżka taryf celnych, podpisanie traktatu handlowego z Francją i zakończenie 100-letniej wojny celnej oraz uproszczenie i konsolidacjia systemu ceł i podatków akcyzowych w jeden fundusz. > > * 1793 -- Wybuch wojny z Francją > > Wprowadzenie pieniądza papierowego oraz podatku od dochodów osobistych. > > * 1815-1890 -- systematyczna redukcja udziału wydatków rządowych w dochodzie narodowym. > > * XX wiek -- I i II wojna światowa i odbudowa.  Dług publiczny USA  Wydatki państwowe USA #### 18. Kto to był William E. Gladstone i czym zasłużył się dla Wielkiej Brytanii. > Potężny Gladstone zmniejszył dług państwa z 260% do 30% PKB dzięki systematycznej redukcji wydatków rządowych. W szczególności w momencie w którym dług był w "stabilnym" stanie kontynuował systematyczną redukcję wydatków państwa i tym samym zmniejszał ilość podatków. #### 19. Co to jest ‘wieczny dług’ w historii Wielkiej Brytanii i jak doszło do powstania tego ‘wiecznego długu'? > WB była bałdzo zadużona. > Więc pożyczyła bardzo dużo £. > Król zamiast spłacać mnóstwo golda był obarczony "wiecznym długiem" → musiał spłacać "tylko" odsetki w kwocie 100k\$ + koszty obsługi długu. #### 20. ‘Kryzys o którym nie słyszeliście’ albo ‘zapomniany kryzys’ – co to takiego i co było w nim charakterystyczne. > Krysys USA który miał miejsce w 1920-21. W tym samym czasie aktualny prezydent (Warren Harding) obniżył znacznie ilość wydatków federalnych przez co USA wyszło z niego \[kryzysu\] bardzo szybko (małe wydatki państwa $\iff$ małe podatki $\iff$ wysoki wzrost produkcji) #### 21. Paradygmaty: ‘głównego nurtu’ i ewolucyjny (porównanie). ##### Ewolucyjny > * Dynamika przede wszystkim; stany dalekie od równowagi; > * Proces rozwoju widziany w perspektywie historycznej, charakterystyki makro- są agregatami zachowań mikro-; > * ‘Widzenie populacyjne’; > * Różnorodność i heterogeniczność zachowań; > * Poszukiwanie nowości (innowacje); informacja (wiedza) dziedziczna; > * Proces selekcji prowadzący do zróżnicowania wzrostu. ##### Główny nurt > * wyizolowanie obszaru rzeczywistości > * określenie relacji pomiędzy otoczeniem i tym obszarem > * zbudowanie modelu opisującego najważniejsze zjawiska w danym obszarze rzeczywistości > * określenie optymalnej ścieżki rozwoju, optymalnych decyzji, optymalnego sterowania, itp. ##### Podsumowanie Głównie chodzi o to, że ekonomiści ewolycjni conajwyżej uważają, że lepiej rozumieją pewne działania społeczne i związki między nimi. Podchodza z pokorą jeżeli chodzi o możliwość wpływania na rozwój gospodarczy uważając, że ten jest bardzo niestabilnym procesem, zbyt trudnym do zrozumienia. Z kolei ekonomiści głównego nurtu chcieliby wszystko modelować, mieć proste wzory opisujące procesy ekonomiczne. Często nie patrzą na całokształ a tylko wydzielony fragment procesu ekonomicznego. Zakładają też stabilność wielu procesów ekonomicznych jak np. rozwój firm. > William Edwards Deming: “All models are wrong. Some models are useful.” > Albert Einstein has advised that: “The best explanation is as simple as possible, but no simpler.” > Alfred North Whitehead: “Seek simplicity ... and then distrust it!" #### 22. Jak zmieniało się zróżnicowanie dochodów indywidualnych w skali całego świata w XX wieku (krzywa Lorenza, stosunek dochodów najbogatszych i najbiedniejszych ludzi)?  > Przez pierwszą połowę XX wieku zróżnicowanie wzrosło, ale w drugiej połowie poprawiło się w stronę stanu z początku wieku. #### 23. ‘Recepta’ liberałów na ograniczenie zakresu biedy w skali pojedynczych krajów i w skali świata. > Dać ludziom się rozwijać i prowadzić biznes, a nie zabierać im pieniądze połowe brać do kieszeni a resztę dać tym co poproszą. #### 24. Jak mierzymy biedę i jaki był zakres biedy w skali globu w ostatnich 200 latach? Biede można mierzyć np. rozpatrując ilość potrzebnych pieniędzy do kupienia ilości żywności wymaganych do poprawnego funkcjonowania. Bank światowy mierzy biede uznawając mniej niż 1\$/dzień (PPP) jako kompletne ubóstwo oraz 2\$/dzień jako ograniczone ubóstwo. Można ją także mierzyć relatywnie, np. względem przychodu rodziny (biede uznajemy jeżeli rodzina zarabia mniej niz 60% mediany przychodu wszystkich rodzin). W ciągu ostatnich 200 lat ilość ludzi żyjących w absolutnej biedzie zmalała z 85% do ~10% (głownie za sprawą Chin)