# 令和5年度 専攻科 数学 解答 ###### tags: `専攻科` `進路` ### 問1 **1.** $\overrightarrow{\textrm{AB}}(3,1,2)$、$\overrightarrow{\textrm{AC}}(-2,-3,1)$ なので、 2つのベクトルがなす角を $\theta$ とすると、 $|\overrightarrow{\textrm{AB}}| = \sqrt{3^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{14}$ $|\overrightarrow{\textrm{AC}}| = \sqrt{(-2)^2 + (-3)^2 + 1^2} = \sqrt{14}$ $\overrightarrow{\textrm{AB}} \cdot \overrightarrow{\textrm{AC}} = 3 \cdot (-2) + 1 \cdot (-3) + 2 \cdot 1 = -7$ $\therefore\ \cos \theta = \cfrac{\overrightarrow{\textrm{AB}} \cdot \overrightarrow{\textrm{AC}}}{|\overrightarrow{\textrm{AB}}| |\overrightarrow{\textrm{AC}}|} = \cfrac{-7}{\sqrt{14} \times \sqrt{14}} = -\cfrac{1}{2}$ ここで、 $0 \leq \theta \leq \pi$ なので、 ==$\theta = \cfrac{2}{3} \pi$== **2.** 以下の公式を使う。 三角形の $\textrm{ABC}$ の面積を $S$ とすると $$ \begin{align} S &= \cfrac{1}{2} \sqrt{ |\overrightarrow{\textrm{AB}}|^2 |\overrightarrow{\textrm{AC}}|^2 - \left( \overrightarrow{\textrm{AB}} \cdot \overrightarrow{\textrm{AC}} \right)^2 } \\ &= \cfrac{1}{2}\sqrt{14 \cdot 14 - (-7)^2} \\ &= \cfrac{7 \sqrt{3}}{2} \end{align} $$ 面積は ==$\cfrac{7 \sqrt{3}}{2}$== --- ### 問2 **1.** $|\boldsymbol{A} - \lambda \boldsymbol{I}|$ を求める。 $$ \begin{align} |\boldsymbol{A} - \lambda \boldsymbol{I}| &= \left| \begin{array}{ccc} -1-\lambda & 2 & 2 \\ 2 & -1-\lambda & 2 \\ 2 & 2 & -1-\lambda \end{array} \right| \\ &= -\lambda^3 -3\lambda^2 +9\lambda + 27 \\ &= -(\lambda - 3)(\lambda + 3)^2 \end{align} $$ $-(\lambda - 3)(\lambda + 3)^2 = 0$ を解くと、 $\lambda = 3, -3$ 固有値は ==$3,\ -3$== **2.** #### $\lambda = 3$ に対応する固有ベクトル $\boldsymbol{x}_1$ $$ \begin{align} (\boldsymbol{A} - 3 \boldsymbol{I}) &= \left( \begin{array}{ccc} -4 & 2 & 2 \\ 2 & -4 & 2 \\ 2 & 2 & -4 \end{array} \right) \\ &\rightarrow \left( \begin{array}{ccc} -1 & 0 & 1 \\ 1 & -1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{array} \right) \end{align} $$ よって、以下の連立一次方程式が得られる。 $$ \left\{ \begin{array}{rrrrr} -x & & +z &= &0 \\ x & -y & &= &0 \end{array} \right. $$ よって、変形すると $x = z,\ x = y$ となり、 最終的に $x = y = z$ となる。 $x = c_1$ とすると、固有ベクトル $\boldsymbol{x}_1$ は $$ \boldsymbol{x}_1 = c_1 \left( \begin{array}{c} 1 \\ 1 \\ 1 \end{array} \right) \hspace{10mm} (c_1 \neq 0) $$ #### $\lambda = -3$ に対応する固有ベクトル $\boldsymbol{x}_2$ $$ \begin{align} (\boldsymbol{A} + 3 \boldsymbol{I}) &= \left( \begin{array}{ccc} 2 & 2 & 2 \\ 2 & 2 & 2 \\ 2 & 2 & 2 \end{array} \right) \\ &\rightarrow \left( \begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{array} \right) \end{align} $$ よって、 $x + y + z = 0$ となる。変形して $x = -y -z$ とし、 $y,\ z$ をそれぞれ $c_2,\ c_3$ とすると $$ \begin{align} \boldsymbol{x}_2 &= \left( \begin{array}{c} -c_2 -c_3 \\ c_2 \\ c_3 \end{array} \right) \\ &= c_2 \left( \begin{array}{c} -1 \\ 1 \\ 0 \end{array} \right) + c_3 \left( \begin{array}{c} -1 \\ 0 \\ 1 \end{array} \right) \hspace{10mm} (c_2 \neq 0\ \textrm{or}\ c_3 \neq 0) \end{align} $$ --- ### 問3 連立方程式を拡大係数行列に変換し、行基本変形すると、 $$ \begin{align} \left( \left. \begin{array}{cccc} 1 & 1 & -1 & 4 \\ 2 & 3 & 0 & -3 \\ -3 & 0 & 1 & -2 \\ 0 & 1 & 1 & -5 \end{array}\ \right|\ \begin{array}{c} 1 \\ -1 \\ 2 \\ 0 \end{array}\ \right) \rightarrow \left( \left. \begin{array}{cccc} 1 & 1 & -1 & 4 \\ 0 & 1 & 2 & -11 \\ 0 & 0 & 1 & -6 \\ 0 & 0 & 0 & -5 \end{array}\ \right|\ \begin{array}{c} 1 \\ -3 \\ -3 \\ -10 \end{array}\ \right) \end{align} $$ 以上より、==$x=1,\ y=1,\ z=9,\ w=2$== となる。 --- ### 問4 **1.** 行列式を展開すると $$ \begin{align} \left| \begin{array}{ccc} x & -1 & 2 \\ x^2 & 1 & 4 \\ x^3 & -1 & 8 \end{array} \right| &= 8x -4x^3 -2x^2 -2x^3 +4x +8x^2 \\ &= -6x^3 +6x^2 +12x \end{align} $$ $-6x^3 +6x^2 +12x = 0$ より $$ \begin{align} -6x^3 +6x^2 +12x &= 0 \\ x^3 -x^2 -2x &= 0 \\ x(x^2 -x -2) &= 0 \\ x(x-2)(x+1) &= 0 \\ \end{align} $$ ==$\therefore\ x = -1,\ 0,\ 2$== **2.** 小行列式に分割して解く。 $$ \begin{align} \left| \begin{array}{cccc} 9 & 10 & 0 & 0 \\ 11 & 12 & 0 & 0 \\ 1 & 2 & 5 & 6 \\ 3 & 4 & 7 & 8 \end{array} \right| &= 9 \left| \begin{array}{ccc} 12 & 0 & 0 \\ 2 & 5 & 6 \\ 4 & 7 & 8 \end{array} \right| -10 \left| \begin{array}{ccc} 11 & 0 & 0 \\ 1 & 5 & 6 \\ 3 & 7 & 8 \end{array} \right| \\ &= 9 \cdot (480 - 504) -10 \cdot (440 - 462) \\ &= -216 + 220 \\ &= 4 \end{align} $$ 答えは ==$4$== となる。 --- ### 問5 **1.** $\overrightarrow{\textrm{AB}}(2, -3, -3),\ \overrightarrow{\textrm{AC}}(-3, -1, 1)$ となる。2つのベクトルの外積を求めると $$ \begin{align} \overrightarrow{\textrm{AB}} \times \overrightarrow{\textrm{AC}} &= \left| \begin{array}{ccc} \boldsymbol{i} & \boldsymbol{j} & \boldsymbol{k} \\ 2 & -3 & -3 \\ -3 & -1 & 1 \end{array} \right| \\ &= -6 \boldsymbol{i} +7\boldsymbol{j} -11\boldsymbol{k} \end{align} $$ よって、2つのベクトルに直交するような法線ベクトル $\overrightarrow{n}$ は $(-6, 7, -11)$ となる。 平面の方程式 $a(x - x_0) + b(y - y_0) + c(z - z_0) = 0$ に点 $\textrm{A}$ の座標を代入すると、 $$ \begin{align} -6(x - 1) +7(y - 2) -11(z - 1) &= 0 \\ -6x +7y -11z + 3 &= 0 \end{align} $$ よって、平面の座標は ==$-6x +7y -11z + 3 = 0$== --- **2.** $z = f(x, y) = \cfrac{1}{3} x^3 -x^2y +y^3$ とし、点 $(x_0, y_0, z_0)$ における接平面の方程式 $$ z = f_x(x_0, y_0)(x - x_0) + f_y(x_0, y_0)(y - y_0) + z_0 $$ を用いる。 $$ \begin{align} & f_x(x, y) = x^2 -2xy \\ & f_x(3, 1) = 3^2 -2 \cdot 3 \cdot1 = 3 \\ & f_y(x, y) = -x^2 +3y^2 \\ & f_y(3, 1) = -3^2 +3 \cdot 1^2 = -6 \end{align} $$ 接平面の方程式は $z = 3(x - 3) -6(y - 1) + 1$ 変形して ==$z = 3x -6y -2$== --- ### 問6 **1.** 最初に $f_x,\ f_y$ を求める。 $$ f_x = 3x^2 -6x,\ f_y = 3y^2 -27 $$ $f_x = f_y = 0$ を満たすようにすればいいので、 $$ \begin{align} 3x^2 -6x &= 3y^2 -27 \\ 3x(x - 2) &= 3(y^2 - 9) \\ x(x - 2) &= (y + 3)(y - 3) \end{align} $$ 以上より、 $f_x = f_y = 0$ を満たす点は $(0, -3),\ (0, 3),\ (2, -3),\, (2, 3)$ の4点である。 **2.** 極値を取るかどうかを調べるためにヘッセ行列 $H(x,y)$ を求める。 $$ \begin{align} f_{xx} = 6x - 6,\ f_{xy} = f_{yx} = 0,\ f_{yy} = 6y \end{align} $$ $$ \begin{align} H(x, y) &= \left| \begin{array}{cc} f_{xx} & f_{xy} \\ f_{yx} & f_{yy} \end{array} \right| \\ &= \left| \begin{array}{cc} 6(x - 1) & 0 \\ 0 & 6y \end{array} \right| \\ &= 36(x - 1)y \end{align} $$ #### 点 $(0, 3)$ の場合 $H(0, 3) = 36 \cdot (-1) \cdot 3 = -108 < 0$ $H(0, 3) < 0$ なので、極値を取らない。 #### 点 $(2, -3)$ の場合 $H(2, -3) = 36 \cdot 1 \cdot (-3) = -108 < 0$ $H(2, -3) < 0$ なので、極値を取らない。 #### 点 $(0, -3)$ の場合 $H(0, -3) = 36 \cdot (-1) \cdot (-3) = 108 > 0$ $H(0, -3) > 0$ なので、極値を取る。 極小か極大かを調べるために $f_{xx}(0, -3)$ を求めると、 $$ f_{xx}(0, -3) = 6 \cdot 0 - 6 = -6 < 0 $$ $f_{xx}(0, -3) < 0$ より、極大となる。 $f(0, -3) = 0^3 + (-3)^3 -3 \cdot 0^2 -27 \cdot (-3) = 54$ #### 点 $(2, 3)$ の場合 $H(2, -3) = 36 \cdot 1 \cdot 3 = 108 > 0$ $H(2, -3) > 0$ なので、極値を取る。 極小か極大かを調べるために $f_{xx}(2, 3)$ を求めると、 $$ f_{xx}(2, 3) = 6 \cdot 2 - 6 = 6 > 0 $$ $f_{xx}(2, 3) > 0$ より、極小となる。 $f(2, 3) = 2^3 + 3^3 -3 \cdot 2^2 -27 \cdot 3 = -58$ 以上より、 $f(x,y)$ は点 $(2, 3)$ で極小値 $-58$ を取り、点 $(0, -3)$ で極大値 $54$ を取る。 --- ### 問7 **1.** 部分積分法を使う。 $$ \begin{align} \int_{0}^{\frac{\pi}{6}} x \sin x\ dx &= \left[ -x \cos x \right]_{0}^{\frac{\pi}{6}} - \int_{0}^{\frac{\pi}{6}}(- \cos x)\ dx \\ &= - \left\{ \left( \frac{\pi}{6} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} - 0 \right) \right\} + \int_{0}^{\frac{\pi}{6}}\cos x\ dx \\ &= -\frac{\sqrt{3} \pi}{12} + \left[ \sin x \right]_{0}^{\frac{\pi}{6}} \\ &= -\frac{\sqrt{3} \pi}{12} + \frac{1}{2} \\ &= \frac{1}{12} \left( 6 - \sqrt{3} \pi \right) \end{align} $$ **2.** 以下の公式を使う。 $$ \int \cfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}}\ dx = \sin^{-1} x + C $$ $$ \begin{align} \int_{-1}^{\frac{\sqrt{3}}{2}} \cfrac{1}{\sqrt{1 - x^2}}\ dx &= \left[ \sin^{-1} x \right]_{-1}^{\frac{\sqrt{3}}{2}} \\ &= \frac{\pi}{3} - \left( -\frac{\pi}{2} \right) \\ &= \frac{5 \pi}{6} \end{align} $$ --- ### 問8 **1.** 最初に領域 $D$ を図示する。 ![](https://i.imgur.com/1693od9.png) $$ \begin{align} \iint_D x^2 y^2\ dxdy &= \int_0^1 x^2 \left\{ \int_0^x y^2\ dy \right\} dx \end{align} $$ 先に内側の積分を計算すると $$ \int_0^x y^2\ dy = \left[ \frac{1}{3} y^3 \right]_0^x = \frac{1}{3}x^3 $$ 次に外側の計算を計算すると、 $$ \begin{align} \frac{1}{3} \int_0^1 x^5\ dx &= \frac{1}{3} \left[ \frac{1}{6} x^6 \right]_0^1 \\ &= \frac{1}{18} \end{align} $$ **2.** 最初に領域 $D$ を図示する。 ![](https://i.imgur.com/HtakNVn.png) ここで、$x = r \cos \theta,\ y = r \sin \theta$ として変数変換する。 領域 $D$ を $(r, \theta)$ 領域で表すと、 $$ D = \left\{ (r, \theta)\ |\ 0 \leq r \leq 2,\ 0 \leq \theta \leq \frac{\pi}{2} \right\} $$ また、 $$ x^4 + y^4 = r^4 \cos^4 \theta + r^4 \sin^4 \theta = r^4(\cos^4 \theta + \sin^4 \theta) $$ よって積分は $$ \begin{align} \iint_D (x^4 + y^4)\ dxdy &= \int_0^2 r^5 \left\{ \int_0^{\frac{\pi}{2}} (\cos^4 \theta + \sin^4 \theta)\ d\theta \right\} dr \end{align} $$ 先に内側の積分を計算する。ここで、以下の公式を用いる。 :::info :memo: **ウォリス積分** $$ \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^{n} \theta\ d \theta = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^{n} \theta\ d\theta = \frac{\pi}{2} \cdot \cfrac{(n-1)!!}{n!!} \hspace{5mm} (n = 2, 4, 6, \cdots) $$ ::: よって、 $$ \begin{align} \int_0^{\frac{\pi}{2}} (\cos^4 \theta + \sin^4 \theta)\ d\theta &= \int_0^{\frac{\pi}{2}}\cos^4 \theta\ d\theta + \int_0^{\frac{\pi}{2}}\sin^4 \theta\ d\theta \\ &= 2 \cdot \frac{\pi}{2} \cdot \frac{3 \cdot 1}{4 \cdot 2} \\ &= \frac{3 \pi}{8} \end{align} $$ 次に外側の積分を計算すると $$ \begin{align} \frac{3 \pi}{8} \int_0^2 r^5\ dr &= \frac{3 \pi}{8} \left[ \frac{1}{6}r^6 \right]_0^2 \\ &= \frac{\pi}{16}(64 - 0) \\ &= 4 \pi \end{align} $$ --- ### 問9 **1.** $$ \begin{align} \frac{dy}{dx} &= xy -2x \\ \frac{dy}{dx} &= x(y - 2) \\ \int \cfrac{dy}{y - 2} &= \int x\ dx \\ \log |y - 2| &= \frac{1}{2} x^2 + C_1 \\ y - 2 &= \pm e^{\frac{1}{2} x^2} \cdot e^{C_1} \end{align} $$ よって、 ==$y = Ce^{\frac{1}{2} x^2} + 2$== ($C$ は任意定数) **2.** 特性方程式 $\lambda^2 + 8\lambda + 25 = 0$ を解くと、 $\lambda = -4 \pm 3i$ よって、 $$ \begin{align} y &= Ae^{(-4 +3i)x} + Be^{(-4 -3i)x} \\ y &= e^{-4x}(Ae^{i3x} + Be^{-i3x}) \\ y &= e^{-4x}\left\{ A(\cos 3x +i \sin 3x) + B(\cos 3x -i \sin 3x) \right\} \\ y &= e^{-4x}\left\{ (A+B) \cos 3x + i(A - B) \sin 3x \right\} \end{align} $$ よって、一般解は ==$y = e^{-4x}(C_1 \cos 3x + C_2 \sin 3x)$== ($C_1,\ C_2$ は任意定数) --- ### 問10 最初に斉次方程式 $\cfrac{d^2 y}{dx^2} + 9y = 0$ を解く。 特性方程式 $\lambda^2 +9 = 0$ を解くと、 $\lambda = \pm 3 i$ よって、一般解は $$ C_1 \cos 3x + C_2 \sin 3x \hspace{5mm} (C_1,\ C_2 は任意定数) $$ 次に、非斉次の場合を解く。 解の形を $y = A \cos 2x + B \sin 2x$ と予想すると、 $$ y^{\prime} = 2B \cos 2x -2A \sin 2x, \hspace{5mm} y^{\prime\prime} = -4A \cos 2x -4B \sin 2x $$ $$ \therefore\ y^{\prime\prime} + 9y = 5A \cos 2x + 5B \sin 2x $$ ここで、係数比較を行うと $$ 5A = 0, \hspace{5mm} 5B = 15 $$ よって、$A = 0,\ B = 3$ となり、特殊解は $y = 3 \sin 2x$ 一般解は $y = C_1 \cos 3x + C_2 \sin 3x + 3 \sin 2x$ 初期値より、 $$ y(0) = C_1 \cdot 1 + C_2 \cdot 0 + 0 = 0 $$ よって $C_1 = 0$ となり、 $y = C_2 \sin 3x + 3 \sin 2x$ $$ \therefore\ y^{\prime} = 3C_2 \cos 3x + 6 \cos 2x $$ $$ y^{\prime}(0) = 3C_2 \cdot 1 + 6 \cdot 1 = 0 $$ よって、 $C_2 = -2$ となる。 最終的に得られる解は、 ==$y = 3 \sin 2x -2 \sin 3x$== となる。