# Notatki z OWI - Cezary Czubała ## Prawo własności intelektualnej Wyodrębniamy: - Prawo autorskie: dotyczy dzieł literackich, artystycznych, naukowych itp. - Własność przemysłowa: dotyczy przedmiotów przemysłowych takich jak znaki towarowe, patenty itp. Dobro intelektualne: - Wytwór umysłu ludzkiego - Alienacja - Wkład własny, intelektualny bądź materialny ## Prawa autorskie - regulacje ### Konwencja berneńska > Konwencja berneńska - umowa międzynarodowa dotycząca ochrony dzieł literackich, naukowych i artystycznych. Polska przystąpiła w 1919r. Zasady konwencji berneńskiej: - Zasada asymilacji - wszystkie dzieła zewnętrzne są chronione tak, jak własnych obywatelów - Zasada minimum konwencyjnego - pewne minimum ochrony które każdy kraj musi gwarantować dziełom, nie ważne jaki poziom ochrony w danym kraju. Objęte są nią prawa osobiste i majątkowe. W konwencji ustalono czas ochrony praw majątkowych do 50 lat po śmierci autora - Polska po nowelizacji wprowadziła 70 lat. ### TRIPS Zamiast zasady asymilacji wprowadzono zasadę najwyższego uprzywilejowania > Zasada najwyższego uprzywilejowania - wprowadza system "automatycznego" rozszerzenia ochrony w stosunku do twórców ze wszystkich stron porozumienia ### Prawo własności przemysłowej Dotyczy patentów, wynalazków, znaków towarowych itp. Ochrona własności przemysłowej jest oddzielna per kraj - w każdym państwie trzeba dokonać rejestracji. ## Jak wyodrębniamy przedmioty własności intelektualnej? - Niesformalizowany - utwory, bazy danych - Sformalizowany - przedmioty obszaru przemysłowego - znaki towarowe, wynalazki itd. - Badanie pełne - Rejestracja - Mieszany - Pozostałe ### Co to utwór? - Działalność twórcza - Indywidualny charakter - Ustalenie - człowiek może zobaczyć, zrozumieć... - Jest informacją - danymi - Styl Odkrycia NIE SĄ utworami - np matematyczne. Są rozumiane jako skutek zjawisk naturalnych, ponadludzkich. ## Typy utworów ### Dzieła zależne - opracowania Opracowanie jest rozumiane jako osobny utwór i jest chroniony osobno. Co musi spełniać: - Wymagana jest zgoda oryginalnego autora (chyba, że nie żyje) - Wtórna eksploatacja - Parodie, satyry itp. czyli utwory inspirowane nie są utworami zależnymi - Zbiory utworów, pod warunkiem, że dobór i ułożenie mają charakter twórczy - Zbiór cytatów ### Dzieło zbiorowe - Słowniki, encyklopedie - Wydawca gazeta zapewnia wydanie, autorzy artykułów przgotowują je w celu zbiorowej publikacji - Wyróżnia się utwory audiowizualne (np filmy) - NIE jest to utwór współautorski ### *Programy komputerowe* - Okrojne prawo majątkowe - Z prawa osobistych posiadamy jedynie prawo do autorstwa - Prawo majątkowe: aby zwielokrotnić program, wymagana jest zgoda autora - Tłumaczenia - Rozpowszechnianie jest objęte prawem majątkowym - Nie potrzeba uprawnień gdy: tworzona jest kopia zapasowa, obserwowanie, badanie i testowanie w celu poznania idei, zwielokratnianie kodu lub tłumaczenie jego formy, jeżeli jest to konieczne do uzyskania informacji. - Ochrona baz danych dotyczy samej bazy danych, nie narzędzia dotyczących jej obsługi ### Utwory pracownicze - Gdy utwór jest wytworzony, pracodawca nabywa prawa majątkowe w granicach umowy o pracę i zgodnych zamiarów stron - Przedmiot, na którym utrwalono utwór jest również własnością pracodawcy - Po 6 miesiącach, automatycznie utwór zostaje przyjęty (przechodzą prawa majątkowe). - Wszelkie zmiany uwzględnia się w umowie - Jeżeli utwór nie jest opublikowany w ciągu 2 lat przez pracodawcę, prawa przechodzą na twórcę ### Utwory naukowe - Instytucja naukowa (np uniwersytet) ma pierwszeństwo publikowania utworu - Twórca ma prawo do wynagrodzenia - Przerszeństwo wygasa po 6 miesiącach jeżeli nie zostało ustalone inaczej, lub jeżeli utwór nie został opublikowany w okresie 2 lat, twórca nabywa prawa. - Utwór może być wykorzystany odrębnie bez wynagrodzenia - Utwór jest udostępniany ministrowi bez wynagrodzenia aby sprawdzić w systemie antyplagiatowym ## Podmioty praw autorskich - Autorzy - Nazwisko widniejące na egzamplarzach utworu - Wyjątki: producent/wydawca, jeśli jest inicjatorem i pomysłodawcą dzieła zbiorowego - Pracodowca twórcy - Producent utworu audiowizualnego ## Współtwórcy - Wspólne prawo autorskie - Wielkości udziałów są równe - Współtwórcy mogą mieć prawo do części utworu - Prawo autorskie do całości wymaga zgody wszystkich współtwórców. ## Prawa odnośnie konfliktów Prawa majątkowe - prawa rzeczowe (własność, uzytkowanie wieczyste) - wierzytelności (prawa obligacyjne) - prawa na dobrach niematerialnych (prawa autorskie, własności przemysłowych) - prawo do spadku wynikajace z dziedziczenia - prawa rodzinne (np alimentow) - prawa korporacyjne - udzial majatkowy w jednostkach organizacyjnych Prawa niemajątkowe - osobiste powszechnego prawa cywilnego - prawa osobiste na niektórych dobrach niematerialnych - prawa rodzinne (np prawo pieczy nad małoletnim) - niemajątkowe prawa korporacyjne (prawo do powołania członka zarządku) ## Treść i charakter praw autorskich Osobiste: - interesy osobiste - więź twórcy z utworem - niemajątkowy charakter - nieograniczone w czasie (twórca zawsze ma prawa osobiste) - Po śmierci najbliższa rodzina może ubiegać się o ochronę praw - Nie mogą przechodzić na inne osoby Majątkowe: - Korzystanie z utworu i rozporządzanie nim - Uzyskiwanie wynagrodzenia z tytułu utworu - Można je przenosić, dziedziczyć - Trwają max 70 lat od śmierci twórcy - Po okresie ochrony przechodzi do domeny publicznej ### O prawach autorskich cg Powstają one z chwilą ustalenia utworu - nie trzeba tego faktu rejestrować. Obejmują: - prawo do autorstwa utworu - oznaczenia utworu swoim nazwiskiem, pseudonimem lub do udostepniania go anonimowo - nienaruszalność treści, formy, rzetelne wykorzystanie - decyzja o pierwszym udostepnieniu publicznosci - nadzór nad sposobem korzystania z utworu - przywłaszczenie utworu = plagiat - podpisanie się pod czyimś dziełem = ghostwriting Jawny plagiat, to kiedy przywłaszczana jest całość bądź część czyjegoś utworu i podpisanie się pod tym fragmentem. Plagiat ukryty, to kiedy jest dokonana modyfikacja bądź połączenie cudzej twórczości z własną. Autoplagiat to nie plagiat, nie można plagiatować własnego dzieła. Kary za plagiat: - Odszkodowanie - Zadośćuczynienie - Zaniechanie działań naruszających prawa - Żądanie zapłaty kwoty na cele społeczne - Złożenie publicznego oświadczenia ### Prawo do integralności utworu - dodanie, usuniecie elementów jeśli narusza to więź utworu z twórcą - dodanie niestosownych ilustracji, które nie pasują - zmiana formatu - błędy, przeinaczenia powstałe przy reprodukcji ## Umowy prawa autorskiego Zasady: - zasada specyfikacji pól eksploatacji (sposoby korzystania z utworu ze względu na stan techniki) - trzeba je precyzyjnie określić, na jakie się umawiamy - twórca może uzyskać odrębne wynagrodzenie za kazde pole na ktore sie godzi - druga strona uniknie sporu ze cos zostalo naruszone - zasada poszanowania autorskich praw osobistych - nie mozna ich zbyć itp - mozna dodac umowe ze np grafik od logo nie bedzie umieszczal podpisu (za oplata) - sposób korzystania z utworu powinien być określony w umowie - zasada domniemania odpłatności - jezeli nic nie napisano o wynagrodzeniu w umowie to znaczy ze i tak sie wynagrodzenie nalezy (moze byc w odrebnym postepowaniu) - zbycie praw autorskich jezeli nie jest okreslone za nieodpłatne to w domyśle jest odpłatne - klauzula bestsellerowa - mozliwosc modyfikacji wynagrodzenia jezeli wykonawca nieproporcjonalnie się dorobił Wybrane umowy prawa autorskiego - umowa o przeniesieniu autorskich praw majatkowych - okreslenie czasu (kiedy sie przeniesie, na jaki czas) - okreslenie pol eksploatacji - opcjonalne wyłączenia (zachowanie jakis praw) - czy zgadzamy sie zeby druga strona mogla dalej przekazywac uprawnienia (domyslnie nie może) - określenie utworu - określenie miejsca - przeniesienie praw autorskich != prawo własności do egzemplarza - licencji wyłącznej - zgoda na korzystanie z utworu jakiemus podmiotowi - licencji niewyłącznej -nieograniczona liczba umów licencjalnych w tym samym czasie - forma pisemna jest wazna tylko jezeli tradycyjna poczta oraz podpisy pisemne ## Prawa majątkowe Dozwolony użytek osobisty vs publiczny Osobisty: - prywatne potrzeby Publiczny: - cele edukacyjne, naukowe, informacyjne... - potrzeby społeczne - prawo cytatu - uprawnienie do przywoływania w podręcznikach - działalność prasy Interpretowanie instytucji następuje w sposób ścisły, nie powołujemy się przypadkach podobnych np. Przy użytku publicznym, należy (jeśli to możliwe) - podać informację o imieniu autora i źródle utworu. - trzymać się granic słusznych interesów autorów Dozwolony użytek nie może być konkurencją dla normalnej eksploatacji utworu. Nie można wybudować domu/budynku na podstawie dozwolonego użytku wzorując na jakimś projekcie. Dozwolony użytek jest nieodpłatny poza paroma przypadkami: - zdjęcia, materiały prasowe W sprawozdaniach można przytaczać utwory w celu informowania itd. ### Jak można cytować: - Musi znajdować się w utworzy który sam sobą jest utworem. - Cytat musi mieć konkretny cel: polemika, analiza, itd. - Odpadają gatunki prześmiewcze - Nie można manipulować, sprawać innego wrażenia niż było zamierzone.