---
# System prepended metadata

title: Polityka jednego dziecka

---

# Polityka jednego dziecka

## Chronologia

0. W latach 50 Mao Zhedong zachęcał do większych rodzin w Chinach, bo w tym widział szansę na rozwój Chin. Z tego względu został wprowadzony zakaz aborcji poza szczególnymi przypadkami.
1. W latach 70 ubiegłego wieku, chińskie władze zauważyły problem w balansowaniu rozwoju gospodarczego, a bardzo dużego przyrostu populacji. Pomiędzy rokiem 1950 a 1970 populacja wzrosła z 540 milionów do ponad 800 milionów. Przyrost ten brał się bezpośrednio z poprawy jakości życia w Chinach (spadek śmiertelności wśród niemowląt [227 do 53 od 1949 do 1981], wzrost średniej długości życia [35 do 66 od 1948 do 1976]). 
2. Aby temu zapobiec w 1971 zaczęto reklamować mało dzietne rodziny zgodnie z polityką "Later, Longer, Fewer" (późniejsze małżeństwa, dłuższe odstępy czasu między dziećmi i mniej dzieci) i "one is no less, two is ideal, and three is too many".
3. W latach 1979-1980 wprowadzono politykę jednego dziecka. Polityka ta choć była ściśle przestrzegana w obszarach miejskich, to na wsi okazała się niemożliwa do wyegzekwowania. Z tego względu w 1984 przekształcono ją na jedno dziecko dla rodzin w miastach, a 1.5 dla rodzin na wsi (możliwość drugiego potomka, jeśli pierwszym dzieckiem była córka). Dodatkowo, w niektórych rejonach zawsze można było mieć dwójkę dzieci, a mniejszości ta polityka nie dotyczyła.
4. W tym wieku zaczęła ona być wygaszana. Rząd bał się podejmować radykalnych kroków, bo mogło to doprowadzić (w jego ocenie) do "Baby boom", dlatego postępował ostrożnie. W 2007 roku wprowadzono prawo, że jeśli oboje rodziców było jedynakami to mogli mieć dwójkę dzieci. W 2013 roku weszła reforma, że jeśli przynajmniej jeden rodzic był jedynakiem, to mógł mieć dwójkę dzieci, a w 2015 została ona wycofana.

## Kary

1. Kary zależały od miejsca zamieszkania i zamieszkania. Na wsiach wynosiły one w okolicach 500\$, a w dużych miastach potrafiły one wzrosnąć aż do 5000\$
2. Dodatkowymi nieoficjalnymi karami były sankcje społeczne i polityczne:
    a) Utrata pracy, publiczny wstyd
    b) Zmuszanie matek do aborcji nawet w 9 miesiącu ciąży, sterylizowanie ich
    c) Niszczenie majątku rodziny

Starano się tego przestrzegać poprzez straż sąsiedzką -- ludzie byli zachęcani do donoszenia na osoby nie przestrzegające tego prawa.

Zarzuca się, że kary nie wszędzie były odpowiednio regulowane. Zdarzała się korupcja wśród urzędników, która prowadziła do przymykania oka na dodatkowe dziecko. Dodatkowo, istotnie trudniej było kontrolować wieś chińską, gdzie prawo to było zdecydowanie rzadziej przestrzegane.

Jedną z najwyższych kar nałożonych na pojedynczą osobę była kara na reżysera Zhang Yimou, który został ukarany grzywną w wysokości 7.48 milionów juanów (ok. 1.2 milionów dolarów) za trójkę dzieci. 

## Skutki

* Władze uważają, że polityka jednego dziecka zapobiegła narodzinom około 400 milionów dzieci. Liczba ta jest jednak podważana -- nie bierze się w niej pod uwagę efektów polityki "later-longer-fewer". Podaje się liczby bliżej 200 milionów zapobiegniętych narodzin.
* Wielu uważa również, że rozwój gospodarczy Chin sam w sobie spowodowałby znaczny spadek w dzietności, np. w Tajlandii dzietność spadła z 5.6 do 2.1 w latach 1970-1990 pomimo braku takiej polityki.
* Mniejsza liczba ciąż i narodzin spowodowała spadek śmiertelności kobiet przy porodzie. Zostało to jednak osiągnięte dość radykalnym kosztem - ograniczenie wyboru reprodukcyjnego, jak i rutynowe stosowanie środków amtykoncepcyjnych na kobietach po porodzie bez ich formalnej zgody wraz z koniecznością uzyskania pozwolenia na usunięcie środka antykoncepcyjnego przy drugim dziecku.
* Znaczny wzrost liczby mężczyzn w stosunku do liczby kobiet. Powodem tego była chęć, aby jedynym potomkiem był mężczyzna. Obecna różnica w liczbie kobiet i mężczyzn, prowadzi do wręcz uprowadzeń i handlu kobietami. Wprowadza to też presję na mężczyznach, która może doprowadzić do depresji i destabilizacji społecznej sytuacji w Chinach (około 30 milionów mężczyzn w wieku reproduktywnym więcej od kobiet na 2020 rok).
* Pozytywnym skutkiem było "lepsze dbanie" o córkę, jeśli była jedynym potomkiem. Rodzice chętniej przeznaczali pieniądze na potrzeby takie jak edukacja córki. Wpłynęło to na równość między płciami w obecnych czasach.
* Znaczący wzrost liczby ludzi starszych w społeczeństwie -- bardziej gwałtowny niż w innych krajach, w których takie trendy są obecne (chociażby Polska). To kładzie większą presję na system zdrowotny w Chinach.
* Tradycje kulturowe w Chinach nakazują na wsparcie rodziców w podeszłym wieku finansowo głównie przez synów i opiekę nad nimi głównie przez córki. Mniejsza liczba dziewczynek -- jeden ze skutków polityki -- spowodował spadek jakości i częstości opieki nad rodzicami w podeszłym wieku.
* Jedyne dziecko było też często rozpuszczane przez rodziców i dziadków, co prowadzi do egoizmu i mniejszego udzialania się społeczenie takiego dziecka. Jednocześnie przez wydawanie większej liczby pieniędzy na takie dziecko, zdobywało ono lepszą edukację i miało wyższe poczucie własnej wartości.

## Współczesność

* Obecnie społeczeństwo chińskie wchodzi w etap starzenia. Niski wskaźnik urodzeń prognozuje, że w przyszłości może zabraknąć ludzi w wieku roboczym. Przyczyną tego stanu rzeczy może być polityka jednego dziecka, które odbiła silne piętno na kulturze chińskiej. Poza aspektami obecnymi w większości rozwiniętych krajów, jak powody ekonomiczne (utrzymanie i wychowanie dziecka jest bardzo drogie), jak i dyskryminacja kobiet z wieloma dziećmi na rynku pracy (liczne urlopy macierzyńskie), dochodzą kwestie kulturowe, jak brak przyzwyczajenia do wielodzietnych rodzin. Powstaje podwójny problem, ponieważ ta generacja będzie musiała udźwignąć ciężar ekonomiczny zarówno osób starszych, jak swoich rodzin.
* Jednocześnie rola nowej polityki dzietności jest niewielka, a dzietność -- tak jak w większości współczesnych krajów -- jest warunkowana socjoekonomicznie.
* Problem Chin jest dość unikalny, jako że nie są one krajem _bogatym_ (dość niskie PKB na osobę, gospodarka oparta na przemyśle), a mimo to mają ogromny problem ze starzeniem się.
* Żeby w pełni zrozumieć skalę problemu, należy zauważyć też, że nawet jeśli kolejne pokolenie będzie miało wskaźnik narodzin na poziomie około 2, to odbudowanie populacji będzie problemem, gdyż to pokolenie będzie miało znacznie mniejsze niż poprzednie.
* Przez duży zróżnicowanie w liczbie mężczyzn do kobiet (zwłaszcza w rejonach wiejskich), jest jeszcze ciężej utrzymać populację na podobnym poziomie.
* Wydaje się, że wzrost gospodarczy Chin może ulec poważnemu spowolnieniu w najbliższym czasie z tych przyczyn.